Paradise Lost

Παράδεισος είναι να είχε περισσέψει
εκείνο το απελπισμένο βλέμμα
του πατέρα
που συνέλαβες κατά λάθος κάνοντας τα πρώτα
σου βήματα στην αυλή.

Να είχαν κλείσει οι πόρτες το βράδυ,
και να είχες αποκοιμηθεί κάτω από το
κουρδιστό σου μόμπιλε
χωρίς να ακούς τα τρομαχτικά βήματα
και τους ψιθύρους απ' έξω ...

Τις ανυπόφορες κυριακές της εφηβείας σου
στον πρώτο καρπό του ιδρώτα
παράδεισος είναι να ξυπνούσες σε ένα σπίτι γεμάτο φως.
Γεμάτο μικρές, ευδιάθετες πόρνες.

Να υπήρχε πάντα εύκαιρο ένα απαλό γυναικείο χέρι στην έξαψη.

Παράδεισος είναι να μην είχε πάει
η παιδική σου φαντασία στο βρόντο. Να μπορούσες
διάολε να πετάξεις, να δεις τον κόσμο από ψηλά.
Κι ύστερα να μεταμορφωθείς.
Να γινόσουν λιοντάρι, αετός ...
ή ακόμα πιο ιδανικά η ίδια η βροχή.

Παράδεισος είναι όλα αυτά και τόσα άλλα που επιθύμησες
και βέβαια δεν έγιναν ποτέ. Όλα όσα σκότωσε ο καιρός,
ή έστω κι αυτά που έκρυψες -όπως όπως- στα κακότεχνα ημερολόγια σου
για να σου βγάζουν έπειτα την γλώσσα.

Παράδεισος είναι βέβαια κι ο έρωτας της,

τα φιλιά της,

το κοίταγμα της,

η μυρωδιά της

...

μια υπόθεση χαμένη εξ' αρχής.

Ο έρωτας

Δεν υπάρχει πιο γελοίο, πιο σκοτεινό πράγμα

από τον έρωτα ενός άνδρα που δεν είναι πια 

νέος.

Περνάει ο καιρός, βαραίνει το κλίμα,

δεν σηκώνει χαριτωμένες ευαισθησίες,

δεν σηκώνει δράματα...και το πάθος καταντά

απλά κάτι που δεν καταπίνεται.

Δεν πάει κάτω. Μια ατελείωτη σκέψη

που επιστρέφει, ένα αγκάθι σε κάθε ρουφηξιά.

Δεν είναι ο έρωτας για τέτοιες ηλικίες.  Πιο

πολύ είναι σαν ντροπή. Σαν στίγμα. Μια ανέλπιδη προσπάθεια

να αποφύγεις το ρεζίλι.

Μέχρι Πότε

έμαθα να υπολογίζω την απόσταση μου
από τους ανθρώπους με το μίσος κι όχι με
την αγάπη. θες από βίτσιο, θες επειδή δεν
γινόταν αλλιώς, ποιος να ξέρει.

κι όσο περνάει ο χρόνος αντί να νιώθω
πως γερνάω, νιώθω πως επιστρέφω
πίσω στην ίδια άσχημη εποχή της νεότητας
μου.

τότε που η μοναξιά μου είχε υπερφυσικές διαστάσεις
όπως η θάλασσα, ή το διάστημα
ή μπορεί και απλά ένας δρόμος που δεν καταλήγει
πουθενά.

ακόμα εκείνος ο δυνατός άνεμος σφυρίζει
γύρω. Σαν τα φύλλα σκορπάει τους
εραστές που είχα, τις ελπίδες, τις σκέψεις...

το μόνο που έχω, το μόνο μέτρο που κρατώ,
είναι εκείνο το μίσος, βαριές κουβέντες που αντηχούν
μαζί με το σφυγμό μου, βήμα το βήμα ώσπου
μια μέρα να ξυπνήσω στο κρεβάτι και να κλειστώ
στην αγκαλιά σου.

Ο αγκυλωτός σταυρός

Μια από τις πρώτες αναμνήσεις της ζωής μου είναι να βρίσκομαι στην σκάλα της πολυκατοικίας, μαζί με την μαμά μου και την αδερφή μου. Η μαμά μου φορούσε ένα κοντό φόρεμα και θυμάμαι τα πόδια της κάπως μαυρισμένα από τον ήλιο και την αδερφή μου με ένα σορτσάκι και μια ροζ φανέλα. Θυμάμαι την πόρτα μισάνοιχτη κι ένα δροσερό αέρα να στριφογυρνά παρότι ήταν καλοκαίρι, μάλλον αρχές καλοκαιριού. Το φως γέμιζε τους τοίχους μπαίνοντας από το τζάμι, φτάνοντας στα πόδια μας. Ήταν η πρώτη φορά που θα περπατούσα και δεν θα με κουβαλούσε στο καρότσι.

Θυμάμαι να βγαίνουμε κάποια στιγμή στο δρόμο αφού η μητέρα μου είχε διπλώσει το καρότσι και το είχε βάλει κάτω από τις σκάλες. 'Πόσο χρονών είσαι μωρό μου;' με ρώταγαν οι άνθρωποι στο δρόμο κι εγώ έλεγα εφτά ή οχτώ ... ενώ ήμουν τρία, χωρίς να είμαι και πολύ σίγουρος για το αν αυτό ήταν ψέμα ή αλήθεια. Χωρίς να έχω καν ακόμα ιδέα τι θα πει ψέμα ή αλήθεια.

Contradiction

Γεια και χαρα σου Αιγαγρε
που δεν αγαπας τους καμπους !
Τι να τους κανης;
Ο ηλιος σηκωνεται καθε πρωι
αναμεσα στα κερατα σου.

Α. Εμπειρικος Οκτανα

Δύο Ποιήματα (part 2)

Ι

Με μια τσιμπίδα αρχαιολόγου ξεχωρίζω

Τα χαρτιά μου.

Το πύρινο κεφάλι του φωτιστικού,

Με βοηθά...

Κι έχω ξεχάσει τι θα πει έρωτας. Και δε σε θυμάμαι πια

Κι εσένα.

Ένα βουνό από σκόρπια έγγραφα τα οποία κατέταξα

Με επιμέλεια...μία κούτα για κάθε θέμα. Ακόμα και

Για θέματα τα οποία δε γνωρίζω. Όλα τα έβαλα στη θέση τους.

Και σφράγισα το μυαλό μου. Το κανα να πάψει. Και δε

Ξέρω τι θα πει έρωτας. Και δε σε θυμάμαι πια

Κι εσένα.

Κι έτσι όπως έχω στοιχειώσει. Τώρα που κατάφερα

Να σπρώξω τη βρωμιά κάτω απ’ το χαλί.

Έπειτα από τόσα χρόνια κατάπτωσης. Τόσα χρόνια

παλινωδίας...έπλευσα πια κι εγώ σε κάποια ξέρα. Και δε

Ξέρω τι θα πει έρωτας. Και δε σε θυμάμαι πια

Κι εσένα.

ΙΙ

Έτρωγα μια κρύα σούπα

Με ντόματα στο στέκι όπου

Συνηθίζω να τρώω τα μεσημέρια...

Παρατηρούσα τρώγοντας τους γύρω μου

Ένας κύριος με μια πολύ φανταχτερή γραβάτα

Μου έμοιαζε ολόκληρος –στρουμπουλό σουλούπι-

Με ένα τυλιγμένο δώρο

Ένα μακάβριο δώρο, πράγματι.

voodoo

Πιο πολύ κι από τον καημένο ανθρωπάκο της διπλανής πόρτας που νομίζει πως σηκώνει κεφάλι 

ψηφίζοντας Χρυσή Αυγή αγαπάμε τον μέσο καθημερινό μικροαστό με delusions μεγαλείου που 

μεταθέτει την πικρία του και την απογοήτευση του για την αποτυχία της ζωής του σε ενοχές και 

αγώνες για τα δίκαια της εργατικής τάξης. Του πρώτου του χρωστάμε μια αγκαλιά και μια κουβέντα 

συμπαράστασης. Του δεύτερου την κατανόηση μας και την συγκράτηση των γέλιων μας όταν μας 

γυρνά την πλάτη. 

Taxi driver

Τις περισσότερες ώρες τις περνούσα, όπως και σε όλες τις πόλεις που έμεινα στη ζωή μου, στη δημόσια βιβλιοθήκη. Ο χώρος είχε μια περίεργη ατμόσφαιρα αιωνιότητας με τις ξεφτισμένες μοκέτες του και τα τρία διαδοχικά διαζώματα φωτισμένα από το κίτρινο φως της οροφής. Στο υπόγειο, το οποίο έβλεπα πάντοτε ψηλά από τις σκάλες, σειρές από ράφια χάνονταν στο βάθος δίνοντας την αίσθηση πως κάποια βιβλία ήταν πολύ επικίνδυνα και για αυτό έπρεπε να κρατηθούν εκατοντάδες μέτρα μακριά, ξεχασμένα στο σκοτάδι .

Πήγαινα εκεί γιατί δεν είχα που αλλού να πάω. Τα γερμανικά δεν τα ήξερα ακόμα καλά και περισσότερο διάβαζα από ψυχαναγκασμό γυρνώντας τις σελίδες χωρίς σκοπό και σημειώνοντας σε ένα τετράδιο μεγάλες λέξεις που μου έκαναν εντύπωση. Μου άρεσαν οι Γερμανοί για πολλούς και διάφορους λόγους. Για τις ατελείωτες σιδηροδρομικές γραμμές τους, για τα πρησμένα πρόσωπα των μέθυσων στις kneipe. Θυμάμαι κοντά στο κεντρικό σταθμό το τριώροφο sex shop της Beathe Ushe με τους πολύχρωμους δονητές στη βιτρίνα. Θυμάμαι τα τρένα να έρχονται και να φεύγουν και να αποβιβάζονται τα golden boys του χρηματιστηρίου. Όταν ο συρμός απομακρυνόταν πάνω στο τοίχο διάβαζες HEROIN UBER ALLES. Ήταν η πόλη της ειλικρίνειας η Φρανκφούρτη.

Καθόμουν λοιπόν στην βιβλιοθήκη και γυρνούσα τις σελίδες χωρίς να βγάζω άκρη και τις μέρες του κρύου θα ερχόταν και κάποιος άστεγος να κάτσει στο θρανίο κρατώντας ένα βιβλίο δήθεν πως διαβάζει για να ζεσταθεί. Με λύπη μου διαπίστωνα πως οι πραγματικοί άστεγοι, σε αντίθεση με αυτούς που είχα γνωρίσει στα βιβλία και τον κινηματογράφο στερούνταν οποιασδήποτε γοητείας, πως δεν ήταν οι ρακένδυτοι σοφοί γέροντες των παραμυθιών. 

Τους έβλεπα να περιμένουν με το βιβλίο ανοιχτό στο θρανίο και να αποκοιμιώνται μέσα στο λίκνο της μυρωδιάς σαν βρέφη, κλείνοντας τα μάτια έστω και για λίγα λεπτά. Και μετά θα ερχόταν κάποιος φιλότιμος υπάλληλος να τους σηκώσει ευγενικά για να φύγουν εκτός κι αν αντιστέκονταν οπότε τους έλεγε πως θα φωνάξει την αστυνομία. 

Στην Γερμανία έζησα τον πρώτο μου μεγάλο έρωτα, έγραψα το πρώτο μου διήγημα το οποίο όπως και τα περισσότερα το πέταξα στα σκουπίδια κι έκανα την πρώτη μου απόπειρα αυτοκτονίας η οποία ευτυχώς εξελίχθηκε σε φιάσκο. 

Στη ζωή μου πάντα παρέκκλινα από την σίγουρη πορεία μου προς το θάνατο με κάποιο τέτοιο γελοίο ατύχημα ή σύμπτωση. Ας είναι. Καθόλου όλα αυτά δεν άλλαζαν το πως ένιωθα μέσα μου. Το πάθος μου, τα πυρετικά βράδια μου που σκεφτόμουν τι θα απογίνω αν την χάσω. Είναι ενός είδους κόλαση ο αληθινός έρωτας, ιδίως αν είσαι νέος. Όποιοι δεν με καταλαβαίνουν το πιο πιθανόν είναι πως δεν έχουν ερωτευτεί αληθινά. Όλος ο κόσμος, η κάθε κίνηση του, ο χρόνος που περνούσε, κάθε μικρή αλλαγή στο στερέωμα ήταν μια απειλή για την ζωή μου. Τα πράγματα έπρεπε να μείνουν όπως ήταν. Να μείνουμε εγώ κι αυτή μαζί. Για πάντα.

Μόνο καταφύγιο από τον βάναυσο κόσμο έβρισκα εκεί στην βιβλιοθήκη. Εκεί είχε σταματήσει ο χρόνος. Εκεί ήμουν ασφαλής. Ανάμεσα στα φαγωμένα χάρτινα εξώφυλλα των Βιπερ και τους δερμάτινους τόμους των παραπεταμένων εγκυκλοπαιδειών, ανάμεσα σε όλες τις ιστορίες που θα μπορούσαν να ειπωθούν, τις βαρετές χιλιογραμμένες ζωές των λογοτεχνικών ηρώων. Εγώ και οι άστεγοι άντε και ίσως κάποιος που είχε χάσει προσφάτως την δουλειά του και έψαχνε τώρα με γυρισμένο μάτι σε new age φυλλάδες την λύση. Τέτοιοι ήμασταν οι θαμώνες των δημόσιων βιβλιοθηκών.

Θυμάμαι μια μέρα, μέσα στην έπαρση μου -θεωρούσα πως ήμουν ο διανοούμενος της παρέας- είχα πιάσει ένα βιβλίο του Κάφκα να διαβάσω. Τα Γράμματα στην Μιλένα. Ένας Θεός ξέρει τι είχα στο μυαλό μου κι έπιασα αυτό το ανυπόφορο βιβλίο που ακόμα και στα ελληνικά είναι ψυχοβγάλτης με τον Κάφκα να λέει και να ξαναλέει για τις ερωμένες και τις αρραβωνιαστικιές του. Θυμάμαι πως κάποια στιγμή με πήρε ο ύπνος. Κάτι έλεγε στο βιβλίο για αγγέλους. Την θυμάμαι την λέξη Engel.Ίσως να ήταν η Μιλένα ο άγγελος. Και κάτι για τις δαιδαλώδεις μεγαλουπόλεις και για τον ίδιο τον Κάφκα που ένιωθε ένα πιόνι πιονιού...

Κοιμήθηκα και θυμάμαι ακόμα την ενάργεια εκείνου του ονείρου που είδα και η αλήθεια είναι πως ίσως να μην το συγκρατούσα αν ο υπάλληλος δεν με ξυπνούσε φωνάζοντας από πάνω μου την λέξη Griecher. Στο όνειρο ήμουν πάλι στην βιβλιοθήκη στον πρώτο όροφο μόνο που μπορούσα να δω κάτω στο ισόγειο την τζαμαρία. Μια κοπέλα χτυπούσε με πάθος το τζάμι. Το πρόσωπο της παραμορφωμένο από κάποιο φόβο που και η ίδια δεν είχε φανταστεί πως είναι δυνατόν να υπάρχει. 'Hallo ist da jemand?' άκουγα την φωνή της μέσα από το τζάμι. 

Έτρεξα κάτω και βγήκα στο δρόμο να την συναντήσω. Φορούσε ένα λευκό φόρεμα κι είχε λεπτά δάχτυλα που ήθελα να τα φιλήσω. Μου είπε πως την έλεγαν Μιλένα και πως χρειάζεται την βοήθεια μου γιατί ο αγαπημένος της της έχει γράψει ένα γράμμα όμως δεν την αφήνουν να περάσει μέσα να το παραλάβει. Έτρεξα πίσω στην βιβλιοθήκη κατέβηκα στο υπόγειο στο τομέα με τα βιβλία του Κάφκα, πήρα το βιβλίο 'γράμματα στην Μιλένα', το δανείστηκα στο γκισέ και βγήκα έξω να της το δώσω. Μου είπε πως δεν ήξερε πως να με ευχαριστήσει και πως αυτό ήταν το λιγότερο που μπορούσε να κάνει για μένα. Άνοιξα τα χέρια μου και μου γέμισε τις χούφτες ένα σωρό φωτεινά, ολόχρυσα νομίσματα. 'Αν σου κλέψουν την αγάπη σου, με αυτά θα την αγοράσεις πίσω' μου είπε.

Αυτό ήταν το όνειρο και παρότι είχα τις ενστάσεις μου για το πως γίνεται μια ηρωίδα του Κάφκα να εμφανίζεται ως νεράιδα το πίστεψα σαν ένα αληθινό σημάδι από τον Θεό ή τέλος πάντων από κάποιον, τον οποιοδήποτε, προστάτη του έρωτα. Παρ' όλα αυτά συνέχισα να ζω το ερωτικό μου μαρτύριο, καυγαδίζοντας και κλαίγοντας όλα τα βράδια πάνω από την αγάπη μου...

Η πορεία μας ήταν βέβαια χωρίς επιστροφή. Λίγους μήνες μετά θα χωρίζαμε με ακόμα περισσότερα δάκρυα από μένα κι ακόμα περισσότερα νεύρα από αυτήν. Εκείνη θα επέστρεφε στην Ελλάδα για να ηρεμήσει κι εγώ θα συνέχιζα να περνάω τις ώρες μου στη βιβλιοθήκη, έχοντας μάθει πια να διαβάζω καλύτερα τα γερμανικά. Στην αρχή δεν είχαμε καμία επικοινωνία, όμως μετά αρχίσαμε να μιλάμε και πάλι στο τηλέφωνο. Με νοιαζόταν, την νοιαζόμουν έλεγα. Διάολε τόσα είχαμε περάσει μαζί. Σε μια από αυτές τις συζητήσεις, επαναλαμβάνοντας βέβαια πως με αγαπάει, μου εξομολογήθηκε πως εκείνη είχε προχωρήσει με την ζωή της και πως είχε βρει ένα νέο σύντροφο. Με παρακάλεσε μάλιστα να μην γελάσω γιατί το αγόρι της ήταν οδηγός ταξί κι εγώ την διαβεβαίωσα πως δεν το έβρισκα καθόλου αστείο και πως δεν είχα τέτοιες κοινωνικές προκαταλήψεις. 

Κατέβασα το ακουστικό κι ύστερα από τις πρώτες μαύρες σκέψεις θυμήθηκα την Μιλένα και τα ατελείωτα χρυσά της κέρματα κι ένιωσα πολύ ικανοποιημένος με την επιλογή του νέου συντρόφου γιατί σκέφτηκα πως όπως και να 'χει ένας οδηγός ταξί θα έχει ανάγκη τα ψιλά. 

Μολιέρος

Αν μου χαρίσει το Παρίσι,
ο βασιλιάς με το σκοπό

παντοτινά να με χωρίσει

απ' την γυναίκα που αγαπώ

αλλού θα του λεγα να ορίσει

και να κρατήσει το Παρίσι

κι εγώ κρατώ αυτή που αγαπώ

Κείμενο για τις φωτογραφίες του Σ.

’Μία μέρα θα εγκαταλείψει κι ο Σατανάς την πολιτεία του, θα απηυδήσει με τα μάταια πλάνα του για καταστροφή, θα αναγουλιάσει το σκότος, το αίμα και θα ζητήσει πάλι το Θεό.

Θα έχουν ανοίξει τότε οι πύλες τις κολάσεως και όπου φύγει φύγει οι αμαρτωλοί,. Έπειτα θα σβήσουν τα καμίνια, οι βασανιστές θα βγάλουν την κουκούλα. Και το μαρτύριο της χθόνιας κάψας θα μετουσιωθεί σε ένα καλοκαίρι όπως όλα τα άλλα .

Θα διέρχεται ο καμπούρης με το καρότσι του την Αχερουσία προσφέροντας και κεράσια, και παγωτό και, αφεψήματα κι ότι άλλο ήταν κάποτε η αφορμή ενός άμετρου πόθου.

Και πράγματι θα μοιάζει πια στα σπλάχνα της η άλλοτε τρομερή κόλαση με ετούτο εδώ το καφενείο. Δυο τεμπέληδες στο μέσα τραπέζι και καμιά παλιόγρια όπως εγώ να πίνει τον καφέ … οι στερνοί οπαδοί σου Σατανά’ 

Δύο Ποιήματα

Ι

Αν δεν έπεφτα ξερός

Με τα παπούτσια στο κρεβάτι

Ίσως να έκανα ρομαντικά όνειρα

Με τη σκέψη σου

Να, θα σε πήγαινα

Πρωί

Σε κεντρικό καφέ να καπνίσουμε

Κι έπειτα σπίτι να καταπιώ

Όλο το χρυσό απ’ το στόμα σου

Αν δεν έπεφτα ξερός και ξοφλημένος

Με τα παπούτσια στο κρεβάτι

ΙΙ

Ξαγρυπνάω το βράδυ κι είναι λάθος

Γιατί κουράζομαι και ταλαιπωρούμαι

Αλλά όταν μου λείπεις...

Δε μπορώ να κάνω κάτι.

Πολλές φορές απέφυγα ένα τροχαίο

Με τις φοβερές ιδέες μου, τα νοήματα

Τα μη, τα ναι, τα κατάλληλα τα ρήματα

Αλλά όταν μου λείπεις...

Δε μπορώ να κάνω κάτι.

Λυπάμαι ... κερδίσατε

Για όσους γράφουν, το οτιδήποτε με αξιώσεις, όποιες τέλος πάντων κι αν είναι αυτές, είναι γνωστό πως ο ανταγωνισμός είναι ένα μεγάλο κομμάτι αυτής της ιστορίας. Η κλίμακα ξεκινάει από χαριτωμένες φιλοφρονήσεις, περνάει από σκωπτικά και εξυπνακίστικα σχόλια με σηκωμένο φρύδι και καταλήγει σε ξεκατινιάσματα του απόλυτου λουμπεναριού. 

Θεμιτά όλα αυτά. Άλλωστε τι παραπάνω είναι ο πολιτισμός από μια αφαίρεση και μια επανάληψη των πιο κοινών ενστίκτων σε ένα υπερβατικό επίπεδο. Γινόταν και θα γίνεται πάντα. Το έκαναν οι αρχαίοι και Ρωμαίοι και Έλληνες ξεφτιλίζοντας ο ένας τον άλλο στα δράματα τους. Γινόταν στο Μεσαίωνα, στην Αναγέννηση. Το έκανε ο Μολιέρος, ο Καζανόβα, ο Πάουντ, ο δικός μας ο Καρυωτάκης, ο Τζόυς ... μέχρι και ο Τζον Λένον και φυσικά το εξέλιξαν σε μια ωραιότατη τέχνη με τους δικούς της εσωτερικούς κανόνες και μιαν άγρια ομορφιά οι ποιητές της Hip-Hop με το περιβόητο dissing. 

Η ποίηση -ως δημιουργία- είναι σαν τον έρωτα. Δεν φουντώνει στο κενό. Και κάτι άλλο. Ακόμα και στις πιο ακριβές στιγμές της, όπως και ο έρωτας, κατά βάθος είναι βία και αγώνας. Πολλοί το αγνοούν αυτό γιατί νομίζουν πως με τις τέχνες γίνονται καλύτεροι άνθρωποι από τους υπόλοιπους. Όμως έτσι είναι τα πράγματα. Γεννηθήκαμε σε έναν κόσμο αντιφατικό όπου αυτό που σε εξυψώνει μπορεί την ίδια στιγμή να σε κάνει και τον μεγαλύτερο μαλάκα.

Από όλα τα γνωστά rivalries μεταξύ διανοουμένων το πιο όμορφο κατά την γνώμη μου, είναι αυτό του Σέξπηρ στα σονέτα του. Ενέχει μια διαύγεια και μια ειλικρίνεια η σκέψη του Σέξπηρ που είναι απαράμιλλη στην ανθρώπινη γλώσσα. Με δυο τρεις απλές κουβέντες κοιτάζει πίσω από τα φαινόμενα και αντί να αναλωθεί σε γελοίες επιτιμήσεις και καυχήματα όπως οι περισσότεροι, μιλάει αυθεντικά και με τόλμη για τον εαυτό του. Στην ουσία βγαίνει ηττημένος από την ποιητική κόντρα. Να ένα παράδειγμα από τα σονέτα που αφιέρωσε ο Σέξπηρ σε ένα όμορφο νεαρό ευγενή για τον οποίο έγραφαν κι άλλοι πιο φημισμένοι και φτασμένοι ποιητές της εποχής.  

Was it the proud full sail of his great verse,

Bound for the prize of all too precious you,

That did my ripe thoughts in my brain inhearse,

Making their tomb the womb wherein they grew?

Was it his spirit, by spirits taught to write

Above a mortal pitch, that struck me dead?

No, neither he, nor his compeers by night

Giving him aid, my verse astonishèd.

He, nor that affable familiar ghost

Which nightly gulls him with intelligence,

As victors of my silence cannot boast.

I was not sick of any fear from thence;

  But when your countenance filled up his line,

  Then lacked I matter, that enfeebled mine.

Είναι δύσκολο ποίημα στα αγγλικά. Θα προσπαθήσω να το μεταφράσω περιγραφικά. Ο ποιητής ξεκινάει παρομοιάζοντας την ποίηση του αντίπαλου ποιητή σαν μια μεγάλη δυνατή γαλέρα.

The proud full sail. 

Μια πλεύση που ξεκινάει για να κατακτήσει, να κερδίσει το έπαθλο -και οικονομικό και καλλιτεχνικό- της εύνοιας του αριστοκράτη. Αντιθέτως ο Σέξπηρ πάσχει από συγγραφικό μπλοκ. Οι σκέψεις που είχε για να γράψει  έχουν μπει στην νεκροφόρα και πάνε για πέταμα. 

The ripe thoughts in my brain inhearse. 

Αναρωτιέται λοιπόν. Φταίει η ομολογούμενη σπουδαιότητα του αντίπαλου ποιήματος που τον έκανε να χάσει την δύναμη του να γράψει. Μήπως το πνεύμα του ανταγωνιστή ποιητή, πνεύμα ευνοημένο από τους Θεούς με ταλέντο να γράφει πέρα από τις ανθρώπινες δυνάμεις. 

Was it his spirit, by spirits taught to write above a mortal pitch, that struck me dead?

 Ή μήπως η εύνοια των ομότεχνων του. Ο Σέξπηρ υπονοεί πως ο αντίπαλος του ανήκει σε κάποια λογοτεχνική κλίκα όπου ο ένας υποστηρίζει και κολακεύει τον άλλο. 

Nor his compeers by night, giving him aid. 

Ή μήπως εν τέλει φταίει κάποιος μηχανορράφος πληροφοριοδότης που τον συμβουλεύει -πάλι υπόνοιες για ευνοϊκή μεταχείριση στην οποία συμβάλλουν κακές γλώσσες-. 

nor that affable familiar ghost

Which nightly gulls him with intelligence

Όχι αποφαίνεται τίποτα από όλα αυτά δεν φταίει που έχει χάσει το κουράγιο του να γράψει. Και μας εξηγεί στην volta, στις δύο τελευταίες δηλαδή στροφές, πως αυτό που τον κατέβαλε ήταν η ίδια η εύνοια του νεαρού ευγενή. Όταν είδε πως εκείνος αναγνωρίζει και αγαπάει το ποίημα του αντιπάλου, όταν είδε μια προσωπική στήριξη από εκείνον στον εχθρό, τότε ένιωσε αδύναμος κι ανίκανος να γράψει.

But when your countenance filled up his line ...

Παραδέχεται λοιπόν την ήττα του έστω και με μερικά υπονοούμενα και κρυφές μπηχτές, οι οποίες ωστόσο συμβάλλουν περαιτέρω στην αυθεντικότητα του ισχυρισμού του. Δεν είναι πως γράφω καλύτερα ομολογεί, ούτε πως αξίζω κάτι παραπάνω. Απλά ... το μόνο που ζητώ είναι την εύνοια σου. Εσύ που είσαι το αντικείμενο της τέχνης μου έχεις περισσότερο αξία από το ίδιο το γραπτό μου, του εξηγεί.  Αφοπλιστική ειλικρίνεια. Αυτός ο συλλογισμός ταιριάζει με την γενικότερη εμμονή του Σέξπηρ για την λειτουργία της λογοτεχνικής γλώσσας η οποία θα πρέπει να είναι σχεδόν άφαντη ώστε να καθρεφτίζει τα αντικείμενα όπως είναι. Αυτός είναι ο μνημειώδης ρεαλισμός του. 

Φυσικά αυτά που πετυχαίνει είναι πολλά περισσότερα από ένα εξαιρετικό ποίημα ψυχολογικής παραποίησης. Στην ουσία σε αυτές τις λίγες γραμμές προοιωνίζεται τους αιώνες που θα ακολουθήσουν με τους κάθε λογής καταραμένους ποιητές. Από τον Blake και τα προφητικά παραληρήματα του, μέχρι τον εσωτερικό και πικρόχολο μονόλογο του Κάφκα. Μην ξεχνάμε πως ζει στις απαρχές του σύγχρονου κόσμου και οσφραίνεται τις αλλαγές που θα ακολουθήσουν. Για αυτό και είτε άθελα του είτε ηθελημένα μας δείχνει πως το γράψιμο από εδώ και στο εξής θα είναι η τέχνη των αποτυχημένων.  

Σαν να μην υπήρξανε ποτέ

'Να σηκωθείς και να προχωρήσεις το μεσημέρι το δρόμο από την Ιερουσαλήμ προς την Γάζα. Εκεί είναι η έρημος', είπε η φωνή του Αγγέλου στον Φίλιππο. Έτσι ξεκινάει η μικρή ιστορία του ευνούχου Αιθίοπα και του ευαγγελιστή Φίλιππου από τις Πράξεις των Αποστόλων της Καινής Διαθήκης.

Και ο Φίλιππος ακούει το θέλημα του Κυρίου και σηκώνεται να πάει στην έρημο όπου συναντά τον Αιθίοπα ευνούχο. 'Και ιδού ανήρ Αιθίοψ ευνούχος δυνάστης Κανδάκης της βασιλίσσης Αιθιόπων'. Δυνάστης δηλαδή άνθρωπος με πολύ υψηλό αξίωμα. Τώρα πολύ συζήτηση έχει γίνει και θα γίνεται για το τι ακριβώς η λέξη Αιθίοψ σηματοδοτεί. Ήταν μαύρος; Ήταν απλά υπήκοος αυτής της χώρας, πιθανόν εβραϊκής καταγωγής, που είχε ανέλθει σε υψηλό αξίωμα; Το σίγουρο είναι πως ήταν ένας άνθρωπος διαφορετικής εθνικότητας. Άλλωστε το ότι δεν αναφέρονται όπως σε άλλες περιπτώσεις στις Πράξεις περαιτέρω πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά και την καταγωγή του δίνει από μόνο του μια νότα μυστηρίου κι εξωτισμού.

Το γεγονός πως είναι ευνούχος βέβαια εντείνει αυτή την αίσθηση. Οι ευνούχοι είναι το τρίτο φύλλο κυριολεκτικά, το οποίο δημιούργησαν οι ίδιοι οι άνθρωποι με μαχαίρι κι όχι ο Θεός. Παιδιά του 'ανθρώπου' λοιπόν και των συστημάτων εξουσίας του που αντιλαμβάνονταν τους υπηκόους των βασιλείων και των αυτοκρατοριών όπως τα κοπάδια των ζώων, σημαδεύοντας, ακρωτηριάζοντας για τους δικούς τους σκοπούς. Η Vanna de Angelis στο σύγγραμμα της για τους ευνούχους μας παρουσιάζει με γλαφυρότητα την βαναυσότητα του ευνουχισμού εκείνη την εποχή. Ένα πρώιμο, πειραματικό χειρουργείο που συχνά οδηγούσε στον θάνατο του ευνουχισμένου αλλά ακόμα και στις περιπτώσεις που επιζούσε θα βασανιζόταν δια βίου από αφόρητους πόνους αλλά και από την προσπάθεια να ουρήσει χρησιμοποιώντας ένα ειδικό σωλήνα.

Την ίδια στιγμή αυτά τα αλλόκοτα πλάσματα απέπνεαν έναν επικίνδυνο αισθησιασμό. Η ζωή τους στα κρυφά δωμάτια των γυναικών, η συνύπαρξη τους με τα αθέατα γυναικεία σώματα στο λουτρό, εκείνο το άβατο για το χυδαίο κουβεντολόι που κάνουν οι άνθρωποι όταν ξεπλένονται κι αναπαύονται από τον έρωτα ... αλλά και το ίδιο το παρουσιαστικό τους που ήταν ένα περίεργο αμάλγαμα ανδρόγυνων χαρακτηριστικών -άτριχοι, με απαλό δέρμα και παράξενο συνήθως σκελετό-, αποτέλεσμα των ορμονικών επιπτώσεων που είχε ο ευνουχισμός, τους καθιστούσε πολλές φορές ένα σκοτεινό αντικείμενο πόθου, θελκτικότερο  κι από τις ίδιες τις βασίλισσες που υπηρετούσαν.

Συναντά λοιπόν ο Φίλιππος τον Αιθίοπα ευνούχο στην έρημο της γάζας 'καθήμενο επί του άρματος αυτού και ανεγίγνωσκε τον προφήτην Ησαΐαν'. Και τότε το πνεύμα επανέρχεται στο μυαλό του αποστόλου και λες και τον έτρωγε ένας δισταγμός κι ένα σάστισμα στη θέα του παράξενου άνδρα, τον παρακινεί να πάει κοντά του. 'πρόσελθε και κολληθήτι τω άρματι τούτω' του λέει το πνεύμα.

Πλησιάζει ο Φίλιππος κι ακούει τον ευνούχο να διαβάζει τον προφήτη Ησαΐα. 'Καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις;' τον ρωτάει. 'Πως μπορώ' απαντά εκείνος 'αν δεν έχω κάποιον να με καθοδηγήσει;'. Η γλώσσα των προφητών της Παλαιάς Διαθήκης όπως του Ησαία, παραληρηματική, γεμάτη απόγνωση, με όλη την ένταση της απώθησης της επιθυμίας και της έκρηξης που είχε η ιστορία ένος έθνους όπως των Εβραίων, δεν μπορεί να ερμηνευθεί από τον ευνούχο. Άλλωστε μια ερμηνεία εθνικού τύπου, πως δηλαδή ο προφήτης μιλάει για την αποκατάσταση της ανεξαρτησίας του λαού των Ιουδαίων, θα έπεφτε στο κενό αφού ο ευνούχος είναι ξένος.

Προσκαλεί τον Φίλιππο να ανέβει μαζί του στο άρμα να συζητήσουν. Μια ωραιότατη σκηνή που μας θυμίζει τα εσταντανέ των αστών στην πόλη αιώνες αργότερα και την ανάγκη τους για ήρεμο πολιτισμένο διάλογο. Μόνο που εδώ είναι έρημος, καύσωνας και ανυδρία. Το απόσπασμα που διαβάζει ο ευνούχος είναι αυτό που μιλάει για εκείνον που οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, βουβός χωρίς να ανοίγει το στόμα να μιλήσει. Αναρωτιέται λοιπόν. 'Για ποιόν άραγε μιλάει; ποιος είναι αυτός που οδηγείται σαν πρόβατο στη σφαγή, ο ίδιος ο προφήτης ή κάποιος άλλος;'. Και τότε ο Φίλιππος του εξηγεί για τον Ιησού.

Φτάσανε λοιπόν κάποια στιγμή κοντά σε ένα σημείο με νερό και ο ευνούχος αναρωτιέται αν υπάρχει κάτι που να τους εμποδίζει να κατέβουν και να βαφτιστεί. 'Αν πιστεύεις με όλη σου την καρδιά πάμε' του απαντά εκείνος. Κι έτσι κατεβαίνουν οι δυο τους και εισέρχονται στο νερό και τον βαφτίζει. Κι είναι όταν βγαίνουν από το νερό στάζοντας σαν εραστές ή απλά φίλοι, που το πνεύμα του Κυρίου αρπάζει τον Φίλιππο και τον παίρνει μακριά. Κι από τότε ο ευνούχος δεν θα ξαναδεί ποτέ τον Φίλιππο, όμως θα πορεύεται 'την οδόν αυτού χαίρων'.

Λίγο έως πολύ αυτή είναι όλη η ιστορία του πρώτου Χριστιανισμού. Ένα συγκλονιστικό άνοιγμα της εβραϊκής παράδοσης με τα καλά και τα κακά της στην πολύχρωμη μεσογειακή κοινότητα των Ρωμαϊκών χρόνων. Ο Θεός των Ιουδαίων, περιφρονημένος και σε ένα βαθμό συμπλεγματικός εκ των πραγμάτων ανοίγει τώρα τα χέρια του για να προσεταιριστεί κάθε λογής ετερότητες, εθνικές, σεξουαλικές, κοινωνικές, τον οποιοδήποτε δηλαδή ετεροπροσδιορίζεται σε σχέση με το κυρίαρχο στάτους κβο. Απέναντι στον κλασσικό κανόνα με την παγανιστική φιλοσοφία και την ρητορική των δικαστηρίων και τις σοφιστείες των φιλοσόφων θα σταθεί η αλήθεια του σουρεαλισμού των πεινασμένων προφητών της ερήμου, του Θεού της εκδίκησης και της οργής, και του θεανθρώπου που είναι ένας από εμάς και οδηγείται ανήμπορος  σε κάθε λογής ευτελισμούς και εν τέλει την σταύρωση, χωρίς να αντιδράσει, με την υπόσχεση μιας επερχόμενης σωτηρίας.

Η νέα θρησκεία έχει τρομερές επαναστατικές προοπτικές. Για αυτό και ο Παζολίνι θα οραματιστεί κάποια στιγμή ένα κινηματογραφικό έπος -που ποτέ δεν θα πραγματώσει- με τον απόστολο Παύλο σε ρόλο Ουλιάνοφ Λένιν. Κι αν όχι επαναστατικές με τον τρόπο που τον αντιλαμβανόμαστε εμείς, σίγουρα όμως ανατρεπτικές με την έννοια της καθολικής ερμηνείας του κόσμου μέσα από τα μάτια περιφερειακών και περιθωριακών κοινοτήτων και ανθρώπων που νιώθουν να συνθλίβονται από την επέλαση της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

Πίσω στην ιστορία του Φίλιππου και του Ευνούχου, ίσως το πιο γοητευτικό στοιχείο πέρα από τον έκδηλο ερωτισμό, είναι εκείνη η ανάγκη του ευνούχου για βοήθεια στην εξήγηση αυτού που διαβάζει. Άραγε αυτός ο σφαγμένος αμνός να του θυμίζει τον εαυτό του; Τον τρόπο που και ο ίδιος θυσιάστηκε χάνοντας ίσως ότι πολυτιμότερο είχε; Ποιος φιλόσοφος, ποιος ρήτορας των ρωμαϊκών δικαστηρίων, ποια σοφιστεία να αποκαταστήσει και να δικαιολογήσει το τραύμα του; Αντιθέτως ο παραληρηματικός, αιματοβαμμένος λόγος του προφήτη τον γοητεύει όμως δεν του είναι εκατό τοις εκατό κατανοητός. Χρειάζεται μια ερμηνεία, μια επικύρωση της αλήθειας από μια αυθεντία. Όμως οι αυθεντίες του κόσμου σε τέτοια ζητήματα έχουν τις απαντήσεις έτοιμες.Έτσι είναι κι έτσι θα είναι ο κόσμος πάντα, λένε. Δεν θα αλλάξει ποτέ. Το αίμα σου είναι φυσικό φαινόμενο.  Τα λόγια του προφήτη σου είναι τα λόγια ενός παράφρονα. Οι κοσμικές αυθεντίες δεν έχουν τίποτα να προσφέρουν πέρα από τον 'ορθολογισμό' του ισχυρού. 

Και τότε εμφανίζεται ο Φίλιππος, κοινωνός της νέας πίστης, που προσφέρει την δικιά του ερμηνεία μέσω ενός προσώπου που κύρηττε αυτόκλητα την θεϊκή του προέλευση, του Ιησού. Υποθέτω πως η Βίβλος έχει ψωμί για όλους και για όλα. Όμως εγώ κρατώ αυτήν εδώ την μικρή ιστορία και όλα τα ενδεχόμενα που ανοίγει η αφηγηματική της τέχνη. Πάνω από όλα το δικαίωμα που παρέχει σε κάθε λογής άνθρωπο βασανισμένο ή αποκλεισμένο ή απλά διαφορετικό να αντλήσει την αυθεντία για την επικύρωση της προσωπικής του αλήθειας εδώ και τώρα. Από τους αγγέλους και τα πνεύματα τους και από τους ευαγγελιστές εραστές που έρχονται και φεύγουν -όπως ο Φίλιππος- σαν να μην υπήρξανε ποτέ ...

Mini jobs

Οι άντρες είναι πολύ δυστυχισμένα πλάσματα. Περίπου το ίδιο δυστυχισμένα με τις γυναίκες. Τώρα που το σκέφτομαι σε συγκεκριμένες περιπτώσεις ... μπορεί και περισσότερο. Εν πάσει περιπτώσει τότε ήμασταν ακόμα πολύ νέοι για να να μπορέσουμε να αντιληφθούμε το οτιδήποτε από όλα αυτά. Οι ζωές μας άλλωστε δεν ήταν τίποτα περισσότερο από το άθροισμα των προσδοκιών και των ανησυχιών των γονιών μας και ήταν ελάχιστα αυτά που μπορούσαμε να κάνουμε με δική μας πρωτοβουλία. Εκτός βέβαια από τα να αποτύχουμε. Και ακριβώς αυτό επιλέξαμε να κάνουμε.

Τα δωμάτια μας ήταν το ένα πλάι στο άλλο, τα κλασσικά φοιτητικά δωμάτια, σε μια εστία με κεραμίδια στα προάστια μιας από τις πολλές βρετανικές κωμοπόλεις που τελειώνει σε 'shire' και οι στενοί της δρόμοι όζουν με μπύρα και ούρα και βροχή. Shitshire, bloodyshire, nofutureshire κάτι τέτοιο τέλος πάντων. Δεν μας πήρε και πολύ να εγκλιματιστούμε.

Εγώ ίσως γιατί είχα διαβάσει πολλά βιβλία και ερχόμουν από ένα σπίτι που ήθελα να ξεχάσω και ο φίλος μου επειδή δεν είχε διαβάσει ποτέ του τίποτα. Ήταν χοντρός με δυο  ανέκφραστα μάτια και είχε λεπτά μαλακά χέρια που ίδρωναν σε υπερβολικό βαθμό. 'Χοντρέ έκανες το πληκτρολόγιο σκατά πάλι' του έλεγα κι εκείνος με κοιτούσε καπνίζοντας το ένα τσιγάρο πάνω στο άλλο. Με κοιτούσε και τα μάτια του βούλιαζαν μέσα στις ζάρες τους. Μου πήρε λίγο καιρό να καταλάβω πως αυτή ήταν μια έκφραση υπέρτατης ηδονής. Του άρεσε του φίλου μου να τα κάνει σκατά.

Η αλήθεια είναι πως στην αρχή κάναμε μερικές προσπάθειες να γίνουμε φοιτητές. Παρακολουθήσαμε μερικές διαλέξεις, πήγαμε στα καθιερωμένα pub crawl, καθίσαμε στην βιβλιοθήκη ήσυχοι ήσυχοι να διαβάσουμε όπως όλοι. Όμως δεν βγήκε τίποτα καλό από όλα αυτά. Οι καθηγητές ήταν πολύ καχύποπτοι μαζί μας -κάτι το οποίο τότε πίστωνα στο μεσογειακό μας παρουσιαστικό-, οι συμφοιτητές μας πολύ χαρούμενοι για τα γούστα μας και τα κορίτσια μια άγνωστη ήπειρος που είχαμε γνωρίσει μόνο από φωτογραφίες στα πορνοπεριοδικά...

Στην ουσία ήμασταν ακόμα παιδιά. Δυο άβγαλτα, καλομαθημένα παιδιά μεσαίων οικογενειών που διατηρούσαν ακόμα πολλές από τις συνήθειες των σπιτιών τους. Ξέραμε ελάχιστα πράγματα για την ζωή. Εγώ ήξερα να κάθομαι και να διαβάζω μυθιστορήματα ωσότου να με πάρει ο ύπνος. Κι ο Σ. -φίλος μου- είχε μια εξαιρετική ικανότητα να κάνει γνωριμίες με διάφορους περίεργους στις pub συνήθως μαύρους ή κοντόχοντρους λευκούς. Δεν καταλαβαίναμε και πολλά με τα αγγλικά του φροντιστηρίου που μιλούσαμε τότε. Όμως η μπύρα έρεε άφθονη και φεύγοντας από τις pub θα επισκεπτόμασταν κάποιο σπίτι, περίπου σαν το δικό μας, με την ίδια βρώμικη πράσινη μοκέτα και τα ξύλινα παράθυρα και εκείνη την απαίσια αποφορά της υγρασίας. Και τότε κάποιος από τους μυστήριους μαύρους ή κοντόχοντρους λευκούς θα έβγαζε από μια σακούλα ένα κομμάτι μαύρο ή θα έστρωνε μια γραμμή στο τραπέζι να σνιφάρει...

Δεν χρειάστηκε και πολύς καιρός ώστε ο Σ. να γίνει ειδικός στα drugs και τον θυμάμαι ακόμα πως γέμιζε την συρταριέρα στο δωμάτιο του με επιμέλεια...με μικρά κουτάκια -ξεχωριστά- για τα χαπάκια και για την κόκα και για το χόρτο. Ξαγρυπνούσαμε τα βράδια μαζί κι εγώ συνέχιζα να διαβάζω όσο αυτός τύλιγε με λαιμαργία τα τσιγάρα του κι έκοβε τις γραμμές του. Κι είχε πάντα το ίδιο απαθές βλέμμα καθώς τα μάτια του βυθίζονταν μέσα στις ζάρες τους. Ένα βλέμμα υπέρτατης ηδονής. Ενίοτε δοκίμαζα κι εγώ χωρίς ιδιαίτερο ενθουσιασμό. Παρόλαυτα μου άρεσε που η ζωή μας δεν είχε κανένα απολύτως νόημα και που δεν πατούσαμε ποτέ στη σχολή.

Ήταν κάπου τότε που μέσω κάποιου  γνωστού βρήκα την πρώτη μου δουλειά σε ένα γαλλικό -ο θεός να το κάνει- εστιατόριο. Ήταν ένα μικρό μαγαζάκι στο κέντρο της πόλης βαμμένο κόκκινο με ένα γελοίο όνομα που υποτίθεται παρέπεμπε στο Παρίσι. Με μικρά ξύλινα κυκλικά τραπεζάκια και σερβιτόρους που φορούσαν μπερέ. Είχε χάρτινους καταλόγους γραμμένους στα γαλλικά και στα αγγλικά. Υποτίθεται πως πρόσφερε αυθεντική γαλλική κουζίνα και από το μικρό παραθυράκι στη σάλα μπορούσες να δεις έναν κλασσικό σεφ με άσπρη στολή και καπέλο να κουνάει τα χέρια του και να δουλεύει πυρετωδώς. Και ήταν σχεδόν αδύνατο να γνωρίζεις αν δεν είχες δουλέψει ο ίδιος εκεί πως ο πολυάσχολος σεφ δεν είχε ιδέα από μαγειρική και πως το μόνο που ήξερε να κάνει ήταν να ξετυλίγει συσκευασίες και να τις πετάει στα μικροκύματα.

Έπιασα λοιπόν δουλειά για πρώτη φορά στη ζωή μου, δύο σπαστά τρίωρα ή τετράωρα την ημέρα για ένα πενιχρό μισθό. Και το έβρισκα πολύ διασκεδαστικό που το γαλλικό εστιατόριο ήταν τόσο απάτη και το μόνο που είχαμε να κάνουμε ήταν να ξεφορτώνουμε κιβώτια και να ξετυλίγουμε συσκευασίες και στο τέλος της βάρδιας να πετάμε τα σκουπίδια. Κι ακόμα πιο διασκεδαστικό μου φαινόταν πως οι Άγγλοι συνάδελφοι μου για να τα βγάλουν πέρα αναγκάζονταν να δουλεύουν δυο και τρεις τέτοιες δουλειές. Έτσι ο 'Γάλλος' σερβιτόρος με μπερέ θα σχόλαγε για να φορέσει την στολή του 'ιταλού' πιτσαδόρου ή το καπελάκι των Μακντόναλτς εκτελώντας πάντα τα ίδια καθήκοντα για να σερβίρει εν τέλει το ίδιο σκατένιο φαγητό.

Το βράδυ επέστρεφα στα βιβλία μου αποτελειωμένος από την κούραση με μια πρωτόγνωρη ενάργεια στη σκέψη. Κι ο φίλος μου ήταν εκεί πάντα στην ίδια θέση να με φιλέψει τα 'καλύτερα' που είχε μπορέσει να βρει. Και δεν ήταν λίγες οι φορές που τα 'καλύτερα' ήταν πολύ ακριβά και αναγκαζόμουν να συνεισφέρω τον πενιχρό μισθό μου. Ένα τέτοιο βράδυ γύρισα σπίτι για να βρω τον Σ. στην θέση του όπως πάντα 'λιωμένο' κι από δίπλα έναν αδύνατο τύπο με μεγάλη μύτη να κουνάει τα χέρια ζωηρά.

Joder man, who is this guy? μου είπε και με κοίταξε γελώντας.

Είχε πολύ μπάσα φωνή και ισπανική προφορά. Μπορούσες να δεις τις πρησμένες φλέβες στα χέρια του. Ο Σ. μου εξήγησε πως ήταν Βάσκος και πως ήταν πρεζάκιας και πως είχε έρθει για business. Είπα hi κι έπεσα στο κρεβάτι. Κι εκείνος συνέχισε να κουνάει τα χέρια του.

Hey I like this guy. είπε και πήρε το τσιγαριλίκι από το χοντρό να ρουφήξει. He s my man.

Την επομένη βρισκόταν στο εστιατόριο που δούλευα. Είχε κάτσει σε ένα τραπεζάκι κι έπινε καφέ και ρωτούσε για μένα. Εμφανίστηκα με την ποδιά της δουλειάς και με μια σφουγγαρίστρα στα χέρια.

what the fuck is the matter with you? μου είπε.

Του απάντησα πως είχα σφουγγάρισμα. Κι αυτός μου είπε πως αυτή δεν ήταν δουλειά για μένα και πως θα με έπαιρνε από εκεί μέσα. 'Joder you re the man. Υou are not for this shithole'. Σε λίγες ώρες όταν σχόλασα τον ακολούθησα σε μια πάμπ όπου μου εξήγησε πως μπορούσαμε να κάνουμε big money και πως θα τα τσεπώναμε χοντρά από τους Άγγλους. Μου είπε ακόμα πως δεν έπρεπε να τον βλέπω στην κατάσταση που ήταν τώρα γιατί ήταν απόφοιτος φιλοσοφίας και πως παρότι η ζωή του είχε φερθεί πολύ άσχημα είχε καταφέρει να επιβιώσει. Δεν παρέλειψε βέβαια να μου πει πόσο πολύ με συμπαθούσε και πως ήμουν the man και να κατεβάσει το ζωηρό του χέρι με δύναμη πάνω στην πλάτη μου. 'I like you man, you are like me a survivor' μου είπε.

Και κάπως έτσι γίναμε αχώριστοι εμείς οι τρεις εγώ ο χοντρός κι ο Αλμπέρτο. Η ιδέα ήταν πως θα περνούσαμε drugs -κυρίως χόρτο- στους φοιτητές της εστίας. Μας έδωσε και μια ζυγαριά για να μοιράζουμε σωστά τις ποσότητες. Και πράγματι ήταν μια υπέροχη δουλειά. Μερικούς που εμπιστευόμασταν τους δεχόμασταν στο δωμάτιο όπου ο χοντρός τσέπωνε με ύφος επιστήμονα τα λεφτά και έδινε τα σακουλάκια, όμως τους περισσότερους τους συναντούσα εγώ έξω, είτε σε παμπ, είτε στα δωμάτια τους. Υποθέτω πως ήταν κάτι σαν κονσομανσιόν. Το όλο θέμα ξεκινούσε κάπως σαν φιλία ... τι μουσική ακούς, τι βιβλία σου αρέσουν, κι ύστερα ατελείωτες συζητήσεις για την ζωή και τους ανθρώπους τις οποίες φρόντιζα να εμπλουτίζω με διάφορες φιλοσοφίες που ξεσήκωνα από τα βιβλία μου. Κι ύστερα ανάβαμε ένα τσιγάρο και φεύγοντας τους εξηγούσα πως αν ήθελαν κι άλλο ήξεραν που θα με βρουν.

Το βράδυ συχνάζαμε σε ένα υπόγειο τζαζ κλαμπ που παίζανε οι φοιτητές μιας μουσικής σχολής της πόλης. Φυσικά εγώ κι ο χοντρός εκείνη την εποχή δεν μπορούσαμε να ξεχωρίσουμε το σαξόφωνο από το κλαρίνο όμως μας άρεσε που πηγαίναμε εκεί και νιώθαμε σαν αληθινοί γκάνγκστερ όσο ο Αλμπέρτο ρουφούσε τα τσιγάρα του κι επευφημούσε με την μπάσα φωνή του στα ισπανικά. Ενίοτε κουβαλούσε μαζί του και την κοπέλα του την μοναδική γυναίκα που μας πλησίαζε και πλησιάζαμε. Μας φαινόταν περίεργο πως ένας άνθρωπος με τόσο μεγάλη μύτη μπορούσε να έχει μια τόσο ωραία γυναίκα. Σκεφτόμασταν πως ίσως να την είχε γοητεύσει με την φιλοσοφία του.  Η Μιράντα είχε κοντά μαλλιά και ωραία χείλη και ζούσαμε για την στιγμή που θα την συναντούσαμε και θα μας φιλούσε -όπως συνηθίζουν οι Ισπανοί- τρεις φορές σταυρωτά...

Κοιμόμασταν ήσυχοι εγώ με το δάχτυλο στο στόμα και κάποιο βιβλίο ανοιχτό στα χέρια μου κι ο φίλος μου με τα ζαρωμένα μάτια του κλειστά και τα ζύγια τακτοποιημένα μαζί με τα λεφτά και τα κουτάκια στο συρτάρι, γνωρίζοντας πως η ζωή μας δεν είχε κανένα απολύτως νόημα και πως δεν θα πατούσαμε ποτέ ξανά στη σχολή. Και στο πίσω μέρος του μυαλού μας υποθέτω πως πιστεύαμε πως κάποια στιγμή θα γνωρίζαμε εκείνη την άγνωστη ήπειρο των τροπικών μουνιών στα περιοδικά -εγώ με την δύναμη των βιβλίων μου και των φιλοσοφιών μου όπως ο Αλμπέρτο- κι ο Σ. με τα χρήματα του και την ικανότητα του για business.

Μια μέρα γύρισα σπίτι αργά από τις συνηθισμένες εξορμήσεις μου.  Βρήκα τον Σ. στην πόρτα να πηγαινοέρχεται στο δωμάτιο νευρικός.  'Συμβαίνει κάτι' τον ρώτησα. Πήγαινε πάνω κάτω και δεν μου έλεγε κουβέντα. Άναψε ένα τσιγάρο, πήρε μια γερή τζούρα και προχώρησε στις σκάλες. Βρήκαμε τον Αλμπέρτο να μας περιμένει στο δωμάτιο, χωρίς μπλούζα.

Joder man i need a fix, you got to find me a fix. φώναζε κι όλο το σώμα του έτρεμε.

Όλο το υπόλοιπο βράδυ ψάχναμε για μιαν άκρη για την δόση του Αλμπέρτο. Ήταν μια νύχτα με αφόρητο κρύο και η πόλη ήταν σκοτεινή εκτός από τις συνηθισμένες pub με τις αναμμένες επιγραφές τους και τα φώτα των ελάχιστων αυτοκινήτων που περνούσαν.  Λιώσαμε στους δρόμους ώσπου να βρούμε μισό γραμμάριο από τους πιο αναξιόπιστους ντήλερ, προσφέροντας ένα σωρό εκδουλεύσεις και δίνοντας τα τριπλά λεφτά από το κανονικό. Επιστρέψαμε σπίτι για να βρούμε τον Αλμπέρτο μπρούμυτα στο πάτωμα. Το δωμάτιο μύριζε σκατά. Είχε ξεράσει παντού. Ο Σ. τον βοήθησε να σηκωθεί κι εγώ του μαγείρεψα  όπως όπως την δόση του. Τον πήγαμε στο κρεβάτι. Είχε σκαρί αληθινού αγίου, όλο κόκαλα, όπως αυτών στις βυζαντινές εικόνες.  Τον θυμάμαι ακόμα να μας ευχαριστεί μόλις ηρέμησε κλαίγοντας σαν μικρό παιδί. 'You are the man' μου έλεγε και σκούπιζε τα δάκρυα με το χέρι απ' τα μάτια του.

Δεν μπόρεσα να κοιμηθώ εκείνο το βράδυ. Αργά το ξημέρωμα έπιασα να καθαρίζω τα σωθικά του Αλμπέρτο από την μοκέτα. Αυτό ήταν έλεγα από μέσα μου. Τελείωσε. Αυτή η κατάντια έπρεπε να σταματήσει. Ήταν κάπου εκείνες τις μέρες που συνάντησα ένα γνωστό και μου είπε για ένα εστιατόριο πολυτελείας στο κέντρο που ζητούσε άτομα. 'Good pay' μου είπε. 'Decent job'. Του ζήτησα το τηλέφωνο για να κλείσω μια συνέντευξη.

Ανακοίνωσα στους φίλους μου την απόφαση μου να ξεκόψω. Ο Σ. δεν είπε τίποτα μόνο συνέχισε να καπνίζει με τα μάτια του να βυθίζονται όπως πάντα στις ζάρες τους. Κι ο Αλμπέρτο μου είπε πως δεν υπήρχε θέμα και πως όπως και να έχει θα ήμουν πάντα his man. Αγκαλιαστήκαμε σαν αληθινά αδέλφια και κάναμε το τελευταίο μας τσιγάρο και την τελευταία μας εξόρμηση στην pub. Την επομένη επισκέφτηκα ξανά την σχολή όπου αφού κατάπια ένα σωρό προσβολές και ειρωνείες αγγλικού στυλ τελικά διαβεβαιώθηκα πως δεν είχαν όλα χαθεί και πως αν προσπαθούσα θα μπορούσα να συνεχίσω τις σπουδές μου και να μην χάσω την χρονιά.

Για την συνέντευξη ντύθηκα όσο καλύτερα μπορούσα. Με καθαρό πουκάμισο και τα καλά παπούτσια της δουλειάς φρεσκοβαμμένα. Είχα μείνει ξενέρωτος για μέρες. Στον καθρέφτη ένιωθα επιτέλους ξανά άνθρωπος. Έφτασα στο εστιατόριο αρκετή ώρα νωρίτερα και με υποδέχθηκε ένας χαμογελαστός μαιτρ...κάθισα σε ένα τραπέζι και μου προσφέραν κάτι να πιω. Ήταν ένα όμορφο μαγαζί με μοντέρνα διακόσμηση και μεγάλους πρωτότυπους ποπ αρτ πίνακες στους τοίχους. Ο μάνατζερ κατέφθασε χαμογελαστός κουβαλώντας τα ερωτηματολόγια. Κάναμε μια ευχάριστη κουβέντα όπου του είπα τα πάντα για τις φιλοδοξίες μου για το μέλλον, για τις σπουδές μου και την αγάπη μου για την δουλειά. Ήταν τόσο φιλικός. 'So tell me Giorgos, what's your dream' μου είπε. Κι εγώ του είπα το πάθος μου για τα βιβλία και πως μια μέρα θα γινόμουν συγγραφέας. Κι αυτός ενθουσιάστηκε και μου έδωσε το χέρι του κι ύστερα υπογράψαμε τα συμβόλαια.

Πήγαμε μαζί στα δωμάτια πίσω από την κουζίνα και βρήκαμε μια στολή στα μέτρα μου. Σε λίγο είχα αλλάξει και φορούσα ένα καλό παντελόνι και πουκάμισο και γιλέκο. 'Follow me' μου είπε και βγήκαμε στη σάλα και μετά ανεβήκαμε μια σειρά από πλατιές σκάλες ντυμένες με χαλί. Έσπρωξε την πόρτα και βρεθήκαμε στις τουαλέτες των ανδρών. Μια σειρά από λεκάνες για κατούρημα στα όρθια και δυο νιπτήρες πολυτελείας με αυτοματισμό. 'Give me a sec mate, will you' μου είπε και βγήκε για λίγο. Επέστρεψε κουβαλώντας έναν κουβά και μια σφουγγαρίστρα.

'Last night we had a bachelor's. The boys had a few too many' είπε. Κοίταξα γύρω από τις λεκάνες τις ακαθαρσίες από τις αστοχίες των αγοριών.

'You can start by cleaning all that piss', κατέληξε κι έφυγε κλείνοντας πίσω του την πόρτα.

Η μουσική είναι στην καρδιά

Τον γνώρισα όταν ήμουν πολύ μικρός ακόμα, λιγότερο από πέντε. Μια θολή ανάμνηση, στην καταπράσινη αυλή μας, ο Μισέλ από το Παρίσι με την μικρή βαλίτσα κι ένα τεράστιο κοντραμπάσο. Δεν έχω ιδέα από ποια μεριά και πως ήμασταν συγγενείς, πάντως ήμασταν...γιος από τον δεύτερο γάμο κάποιου προπάππου μου, προγιαγιάς μου...δεν είμαι σίγουρος. Ήταν από πάντα λίγο άστατο στα ερωτικά το σόι μου.

Θυμάμαι την πρώτη φορά που τον αντίκρισα στο στενό διάδρομο του σπιτιού έξω από το μπάνιο όταν περιμέναμε ουρά να μπούμε. Ο παππούς μου ρωτούσε γιατί αργεί,  και η γιαγιά μου καθόταν δαγκωμένη και περίμενε κι αυτή. Περίμενα κι εγώ σε μια γωνιά να δω ποιος είναι αυτός ο τύπος ο Μισέλ που είχε έρθει από το Παρίσι.

Τον θυμάμαι σαν τώρα να βγαίνει από το μπάνιο τυλιγμένος με την πετσέτα, ένας μικροκαμωμένος άνθρωπος, με ένα λεπτό σιδερένιο σκελετό στα μάτια, τα λίγα μαλλιά του χτενισμένα στα πλάγια. Στα χέρια του κρατούσε κλαδιά από μυρτιές που έσταζαν νερά...

'Θεία' είπε στη γιαγιά μου με μελαγχολικό ύφος, 'το μπάνιο με μυρτιές είναι το πιο καλό φάρμακο. Δυστυχώς στο Παρίσι δεν έχουμε την πολυτέλεια να  κάνουμε μπάνιο με μυρτιές.'

Είχε γαλλική προφορά όπως αυτή που θα έκανε κοροϊδεύοντας κάποιος χρησιμοποιώντας γ αντί ρ. Το Παγίσι...

Μετά θυμάμαι που προσπαθούσαμε όλοι μαζί να χωρέσουμε το τεράστιο κοντραμπάσο του μέσα από την πόρτα της κουζίνας. Ο ίδιος ήταν τόσο μικροκαμωμένος που δεν είχε  δύναμη να σπρώξει. Έσπρωχνε ο παππούς που έσταζε ολόκληρος, έτοιμος να εκραγεί και να τον στείλει στο διάολο. Αργότερα όσο ο Μισέλ έπαιρνε τον μεσημεριανό του ύπνο μου εξήγησαν πως ήταν ένα ορφανό παιδί από το χωριό που μεγάλωσε χάρη στην καλοσύνη των συγγενών. Μου εξήγησαν και την γενεαλογία με τους παππούδες χωρίς να βγάλω ούτε εγώ, ούτε αυτοί άκρη και μου είπαν ακόμα πως στα δεκαοχτώ του αποφάσισε να πάει στο Παρίσι και να γίνει μουσικός και πως όνειρό του ήταν να παίξει στη συμφωνική της πόλης. Για την ώρα ζούσε σε ένα κοινόβιο και τρεφόταν από τα δημοτικά συσσίτια. Τους ρώτησα για το τεράστιο κοντραμπάσο και μου εξήγησαν πως το αγόρασε μαζεύοντας λεφτά από τους συγγενείς που τον λυπόντουσαν επειδή ήταν ορφανός, όμως δεν ήξερε, -και το πιο πιθανόν ήταν πως δεν θα μάθαινε ποτέ του- να παίξει ούτε μια νότα...

Όσο άκουγα να μιλάνε για αυτόν η μορφή του έπαιρνε επικές διαστάσεις στην παιδική μου φαντασία. Μπορούσα να τον φανταστώ να προσπαθεί να φέρει βόλτα αυτό το ανοικονόμητο όργανο. Μπορούσα να ακούσω μέσα στο μυαλό μου τις παραφωνίες του και ήμουνα σίγουρος, σε πείσμα όλων των υπολοίπων που τον υποτιμούσαν, πως μια μέρα θα γινόταν μέλος της συμφωνικής που ήθελε έστω κι αν το μόνο που θα μπορούσε να κάνει ήταν να κοιτά τον μαέστρο με το λυπημένο του βλέμμα, μέσα από τα σιδερένια γυαλιά... 

Πέρασαν αρκετά χρόνια μέχρι να τον ξαναδώ. Ήμουν πια έφηβος κι είχα αρχίσει να κάνω κι εγώ τα πρώτα μου βήματα στην μουσική. Ο μεγάλος αδερφός μου, ο οποίος είχε φύγει για σπουδές, ήταν μανιακός ακροατής και συλλέκτης κλασσικών δίσκων. Είχαμε και το δικό μας πιάνο, ένα φτηνό εκπαιδευτικό πιάνο, ωστόσο αληθινό, το οποίο δεν χόρταινα να κοιτάζω με τα μαυρόασπρα του πλήκτρα και το κουφάρι του γεμάτο χορδές και έμβολα. Κουτσά στραβά χτυπούσα κι εγώ μερικές νότες. Πειραματιζόμουν με τις αρμονίες, έπαιζα με το αυτί κάποια μελωδία από τους δίσκους. 

Καθόμουν τα απογεύματα με τις ώρες με ύφος παραπληγικού πάνω από τα πλήκτρα, όσο η μάνα μου μαγείρευε στην κουζίνα. Θυμάμαι πως τα χέρια μου έσταζαν ιδρώτα κι είχα ένα πανί να σκουπίζω τα πλήκτρα να μην χαλάσουν. Ένα λοιπόν τέτοιο απόγευμα καθώς πάλευα με το πιάνο άκουσα το κουδούνι της πόρτας και σταμάτησα για λίγο για να δω ποιος είναι. Η πόρτα άνοιξε, η μητέρα μου χαιρέτησε και τότε άκουσα ξανά μετά από τόσα χρόνια τα σπαστά ελληνικά του Μισέλ με τα γο. 

Από τον ενθουσιασμό ίδρωσα διπλά. Σκούπισα τα χέρια μου και συνέχισα να παίζω -τώρα που είχα και ακροατή ένα γνώστη- όσο καλύτερα μπορούσα, συμπληρώνοντας την σχεδόν ανύπαρκτη τεχνική μου με το πάθος της εφηβείας μου, με εκείνο το βουβό λυρισμό των πρώτων μου μεσημεριανών αυνανισμών. Έπαιζα κι ο Μιχάλης, όπως ήταν το αληθινό του όνομα, ρώτησε την μητέρα μου ποιος παίζει το πιάνο κι έμαθε πως ήμουν εγώ -ο μικρότερος της γιος- κι ύστερα τον άκουσα να σωπαίνει με σεβασμό...

Στην κουζίνα αργότερα μάθαμε πως είχε πάψει πια να κάνει μπάνια με μυρτιές όμως είχε γίνει χορτοφάγος και ορκισμένος εχθρός του αλατιού. Τον ρωτήσαμε πως και αποφάσισε να επιστρέψει στην πατρίδα και μας εξήγησε πως του είχε λείψει και πως ήθελε να δει όλους τους αγαπημένους του συγγενείς. Κι εμείς συμπεράναμε πως είχε ξεμείνει από χρήματα. Μας είπε κάτι περίεργα για μια ερωτική του περιπέτεια με μια μαύρη και καταλάβαμε πως του τα είχε φάει αυτή. Μας είπε πως διατηρούσε το πάθος του με την μουσική όμως τώρα αφοσιωνόταν περισσότερο στη γραφή συντάσσοντας λεπτομερή ημερολόγια με τις περιπέτειες του στην αιώνια πόλη του έρωτα. Τον ακούγαμε -εγώ δηλαδή- όσο η μαμά μου του ετοίμαζε ένα πιάτο τραχανά και  -σαν να μην είχε πει τίποτα για χορτοφαγία- μισό κιλό παϊδάκια ψημένα στο γκριλ με μπόλικο αλάτι. Στο τέλος του πρόσφερε και μερικά ολόφρεσκα ροδάκινα από τον κήπο...

...τα έφαγε όλα. 

Μερικές μέρες αργότερα ήρθε να μας χαιρετήσει κουβαλώντας την μικρή δερμάτινη βαλίτσα του και ένα πάκο με ολοκαίνουργια τετράδια για να γράφει τα ημερολόγια του. Τα χρήματα μας είχαν πιάσει τόπο. Μας φίλησε στο μάγουλο συγκινημένος και σε ένα βαθμό συγκινηθήκαμε κι εμείς. Και θυμάμαι ακόμα λίγο πριν στρέψει για το δρόμο που γύρισε, όπως πάντα μελαγχολικός, στο μέρος μου. 'Ήθελα να σε γωτήσω.' μου είπε και έσκυψε να σηκώσει την βαλίτσα 'τα τεμάχια που έπαιζες στο σπίτι όταν ήρθα, ήτο Μπαχ;'. Κι εγώ του απάντησα πως όχι και πως τα είχα βγάλει απ' το κεφάλι μου. 'Ήτο εξαιρετικά' κατέληξε κι εγώ τον ευχαρίστησα. 

Ο καιρός πέρασε κι εγώ συνέχισα να παίζω άθλια στο πιάνο και να αυνανίζομαι το μεσημέρι. Μια μέρα μπήκε η μάνα μου στην κουζίνα, όσο τρώγαμε, με πονηρό ύφος κρατώντας ένα φάκελο αλληλογραφίας. 'Γράμμα απ' τον Μισέλ' μας είπε και άρχισε να μας διαβάζει δυνατά. Ανάμεσα στα άλλα έλεγε και τα εξής...

Αγαπητή εξαδέλφη ακόμα έχω στο στόμα μου την ωραιότατη γεύση του τραχανά. Α! Και τα ροδάκινα ήτο θαυμάσια. 

Διάβαζε η μάνα μου κι εμείς γελούσαμε με γεμάτο το στόμα φαγητό. Μάθαμε ακόμα πως είχε παντρευτεί, πως είχε μάλιστα αγοράσει με τα λεφτά που οι καλοί συγγενείς του είχαν δανείσει, ένα πανάκριβο δαχτυλίδι στην Armande -την μαύρη- το οποίο σε λίγες μέρες είχε μυστηριωδώς εξαφανιστεί...

Ήταν ωραίος άνθρωπος ο Μισέλ. Εκκεντρικός μεν, αλλά αγνός. Θα τον θυμάμαι πάντα και θα τον μνημονεύω με ευγνωμοσύνη που λάτρεψε τα αδέξια 'τεμάχια' μου στο πιάνο και μου έδωσε κουράγιο και με έμαθε να πιστεύω στον εαυτό σε πείσμα των καιρών.

  

Ο Κοραής και η μαϊμού

Είναι πολύ ωραία η συζήτηση που γίνεται για την ιστορία και τις αλήθειες της επανάστασης του 21. Υποθέτω πως ένας λαϊκισμός υπάρχει και στις δύο τις μεριές -και σε αυτούς που υπερασπίζονται τις παραδοσιακές θέσεις και σε αυτούς που θέλουν να τις ανατρέψουν- καθώς προσπαθούν να συμπτήξουν πολύπλοκα και σύνθετα γεγονότα μέσα σε μερικές γραμμές για να γίνει κουβέντα.

Όπως και να έχει είναι δύσκολο να καταπιάνεσαι με τέτοια ζητήματα. Αλλά έχει ενδιαφέρον πως αυτά τα ζητήματα μας απασχολούν ακόμα γιατί είναι προφανές πως διανύουμε ακόμα την εφηβική μας ηλικία σαν έθνος, προσπαθώντας να καταλάβουμε ποιοι στο καλό είμαστε, τι σόι άνθρωποι ήταν οι πρόγονοι μας, καλοί ή κακοί, έξυπνοι ή ηλίθιοι κτλ. Κοιτιόμαστε διαρκώς στον καθρέφτη, ασχολούμαστε με την ακμή μας, μας κατατρέχουν ανασφάλειες, και παρόλα τα λάθη μας και τις απογοητεύσεις μας, η στύση μας είναι ακόμα εκεί ... ανικανοποίητη κι ακατανίκητη όσες φορές κι αν προσπαθήσαμε να την ηρεμήσουμε με ιστορίες για Μεγαλέξανδρους και άλλα ιστορικά πορνό.

Το βέβαιο είναι πως οι αφηγήσεις υπάρχουν για να σε βοηθούν να καταλάβεις το ποιος είσαι ή ακόμα καλύτερα για να το εξελίξεις. Και σε αυτό τον τομέα το παραδοσιακό ιστορικό μοντέλο που έχει τις ρίζες του στον Αδαμάντιο Κοραή και στην σκληροπυρηνική του άποψη για τους Ευρωπαίους Έλληνες είναι ελαττωματικό.

Είναι γεγονός πως η εθνική μας επανάσταση ξεκίνησε κατά κύριο λόγο από τις παραινέσεις και τους οραματισμούς της διασποράς των πλούσιων ελλήνων εμπόρων στα μεγάλα ευρωπαϊκά κέντρα. Αν δεν κάνω λάθος η Φιλική Εταιρεία στην ακμή της, λίγο πριν την επανάσταση, όταν αριθμούσε πάνω κάτω 1000 μέλη δεν είχε στις τάξεις της πάνω από 6 χωρικούς την πιο μεγάλη πληθυσμιακά ομάδα Ελλήνων. Αυτό σημαίνει πως η επανάσταση εξ' αρχής κουβαλούσε μέσα της έναν διχασμό ... οικονομικό, κοινωνικό μα πάνω από όλα πολιτισμικό. Το νεοσύστατο ελληνικό κράτος που φτιάχτηκε αμέσως μετά, είτε θέλουμε να το λέμε προτεκτοράτο -που δεν είναι ακριβής όρος- είτε θέλουμε να το βλέπουμε ως ένα από τα πολλά εθνικά ευρωπαϊκά κράτη που συστάθηκε ως τέτοιο μέσα από μια αστικού τύπου επανάσταση, ήταν ένα κράτος που είχε ελάχιστες αναφορές στον ίδιο τον πληθυσμό του.

Ο διχασμός αυτός είναι έκδηλος σε όλη την σύντομη ιστορία μας. Το πιο κραυγαλέο παράδειγμα του βέβαια η ίδια η θεωρεία του Κοραή που κι ο ίδιος αναθεώρησε βλέποντας πως η εξέγερση των Αρχαίων Ελλήνων -που όπως πίστευε είχαν επιβιώσει μέχρι τις μέρες του- από τον ζυγό των βάρβαρων Τούρκων ήταν περισσότερο μέσα στο κεφάλι του παρά εκεί έξω. Η επανάσταση θα έπρεπε να γίνει πολύ αργότερα θα έλεγε στην δύση της ζωής του. Οι Έλληνες δεν ήταν ακόμα έτοιμοι. Δεν είχαν μορφωθεί αρκετά. Εκφυλισμένοι από χρόνια δουλείας είχαν χάσει τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό τους και έμοιαζαν πολύ περισσότερο με τους Τούρκους ή άλλους βάρβαρους βαλκάνιους παρά τους αρχαίους προγόνους τους. Κάπως έτσι την είχε πατήσει και ο Μπάυρον που στον Δον Χουάν του αναφέρει γλαφυρά και κωμικά την απόσταση των αρχαίων Ελλήνων από τους σύγχρονους Έλληνες, ο οποίος όμως είχε περισσότερη ψυχή και πάθος να δει πέρα από την εποχή του και τις προκαταλήψεις της, ανακαλύπτοντας έτσι το ελληνικό πάθος για το οποίο ακόμα και τώρα -εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων-, οι δικοί μας διανοούμενοι και καλλιτέχνες έχουν άγνοια.

Είναι ο ίδιος διχασμός που διαφάνηκε μέσα από το γλωσσικό ζήτημα, τον κατατρεγμό του μπουζουκιού, τον εμφύλιο, το άνοιγμα του  ΠΑΣΟΚ στις αγροτικές περιφέρειες ...

Εκατόν πενήντα χρόνια και βάλε μετά ακόμα παλεύουμε να σκοτώσουμε τον ίδιο δράκο που μας τρόμαξε εξ' αρχής. Τον εαυτό μας.

 Την μια χορεύουμε στα τραπέζια τσιφτετέλια, φέρνουμε πεσκέσια στους πολιτικούς, επαναστατούμε για το κοντοσούβλι και την άλλη ξεσκιζόμαστε στα μεταπτυχιακά -η στοιχειωμένη προτροπή του Κοραή για περισσότερη μόρφωση-, τραγουδάμε στα αγγλικά, και φτιάχνουμε ακατανόητες στραγγαλιστικές αβάν γκαρντ ταινίες . Δεν έχει περάσει ένα εξάμηνο που διάβαζα έναν αρθρογράφο να λέει πως άκουσε μπουζούκι και δεν τον πείραξε όπως συνήθως γιατί δεν ήταν βάρβαρο αλλά γλυκό σαν μαντολίνο.

 Αυτό που ήθελα να πω είναι πως πέρα από την ιστορική πραγματικότητα υπάρχουν και οι συνήθειες και τα ελαττώματα και τα πάθη που έχει ο κάθε λαός. Δεν ξέρω πόσο αξία έχουν όλα όσα μας μαθαίνουν στο σχολείο, αν εν τέλει μας κάνουν καλό ή κακό. Μάλλον τείνω να πιστεύω το δεύτερο.

Μια μικρή παρένθεση. Διάβαζα κάπου πως ο Πρινς αυτός ο κοντούλης βρικόλακας της σόουλ και της φανκ ταξίδεψε στην Πορτογαλία για να μάθει από πρώτο χέρι για το fado γιατί τον έχει εντυπωσιάσει. Είναι πολύ σπουδαίο να έχεις την ταυτότητα σου. Είναι μοναδικό ... να είσαι ξεχωριστός. Ας σκεφτούμε που πήγαν τα δικά μας λαϊκά και ρεμπέτικα.

Έχω την εντύπωση πως αυτό το σαράκι του Κοραή, αυτός ο κλασσικισμός του 19ου αιώνα που τον κουβαλάμε μέχρι τις μέρες μας, μας έχει ρημάξει ότι περίεργο και ιδιαίτερο έχουμε σαν λαός. Αμέτι μουχαμέτι να γίνουμε Ευρωπαίοι, λες και οι Ευρωπαίοι είναι ένα ενιαίο, ομοιογενές πράγμα. Όταν ήμουνα μικρός θυμάμαι πως αυτή η προσπάθεια συνοψιζόταν στο να οδηγάς ακριβά γερμανικά αμάξια και να πίνεις ουίσκυ. Τώρα το ρίξαμε στην κουλτούρα και την πολιτική θεωρεία, αμάσητη όπως μας έρχεται.

Έχουμε όντως εφηβικά σύνδρομα. Μια μανία, να γίνουμε αποδεκτοί, να μιμηθούμε τους δυνατούς ακόμα κι αν κατά βάθος μας είναι αντιπαθείς. Υπάρχει βέβαια και η χαριτωμένη όψη της νεοελληνικής νοοτροπίας. Όπως εκείνη η φωτογραφία της μαϊμούς ... που κάθεται σε ένα γραφείο και διαβάζει με γιλέκο και γυαλιά ...

Οι Τρεις Σωματοφύλακες

Τα τελευταία τρία χρόνια συνηθίζω να διαβάζω τις σελίδες 20 και 21 του κυριακάτικου φύλλου της Καθημερινής . Ξεκίνησε σαν μια προσπάθεια να ωριμάσω σαν άντρας. Ήταν εκείνη η εποχή που είχα κουραστεί να προσπαθώ να βρίσκω διαφυγή από τους καταραμένους έρωτες και τα ξενύχτια του Σαββατόβραδου γράφοντας ποιήματα για κιλότες και ακούγοντας κλασσική μουσική. Και πράγματι η Κ. ήταν μια σωστή επιλογή.  Ιδίως εκείνοι οι τρεις αρθρογράφοι ... ο Αλέξης (Παπαχελάς), ο Πάσχος (Μανδραβέλης) κι ο Χρήστος (Γιανναράς) ... με αγκαλιάσανε και με καλμάρανε σαν δυνατό αντικαταθλιπτικό.

Όλες αυτές οι ιστορίες τους για το αναποτελεσματικό κράτος, για την διαφθορά και τον νεποτισμό των δημόσιων λειτουργών ... για την απόσταση μας από την δύση... Εκείνη η εμμονή του Χρήστου με την Ελληνική σκέψη που έχει κοινωνική ή πιο σωστά κοινοτική κι όχι ατομιστική βάση σε αντίθεση με των κακών δυτικών και τον τρισκατάρατο υλισμό τους. Τι ωραία λόγια. Ή τα κείμενα του Αλέξη τον οποίο βέβαια είχα δει ήδη στην τηλεόραση και είχα διαπιστώσει πως έχει ένα εντυπωσιακό -μεγάλο- κεφάλι, που ξεχωρίζει για το λεπτό μειδίαμα στην άκρη των χειλιών. Έμοιαζε τόσο γνωστικό και στιβαρό και ασήκωτο, ξεφωνίζοντας τόσα πράγματα για τις διεθνείς γεωπολιτικές σχέσεις και τον ρεαλισμό της πολιτικής και για το πως Ρώσοι και Αμερικάνοι και Ισραηλινοί παίζουν παιχνίδια -πάντα- κάτω από το τραπέζι. Και τι να πεις για τον Πάσχο, τον οποίο δυστυχή πρόσφατα λοιδόρησαν πάλι και του στραπατσάρησαν το αμάξι κάτι ανόητοι θερμοκέφαλοι επειδή έχει το θάρρος και την επιμονή να στηλιτεύει και να υπογραμμίζει αιχμηρά τις παθογένειες της νεοελληνικής νοοτροπίας. 

Όπως και οι περισσότεροι Έλληνες και σε ένα βαθμό και οι περισσότεροι άνθρωποι στη νεότητα μου αναζήτησα κι εγώ έναν καλύτερο κόσμο. Συντέλεσαν βέβαια και οι καταβολές μου. Μεγάλωσα μέσα στις κεντρικές επιτροπές του Κ.Κ. που οι διάφοροι σύντροφοι -που στα παιδικά μου μάτια είχαν διαστάσεις γιγάντων- ξεφυσούσαν αρειμανίως τα τσιγάρα τους και μιλούσαν με ζεστές φωνές σαν μέλη πειρατικού πληρώματος. Θυμάμαι αμέτρητα φθινοπωρινά απογεύματα την μητέρα μου να με τραβάει από το χέρι μέσα σε πνιγηρές αίθουσες όπου οι ίδιοι μουστακαλήδες σύντροφοι ετοιμάζαν τα πανό και τις ντουντούκες τους για την επόμενη πορεία. Διάβασα από μικρός επαναστατικά κείμενα και πίστεψα πως είναι λογικό και -το πιο σημαντικό- είναι πολύ όμορφο να αγωνίζεσαι για περισσότερη δικαιοσύνη και να πιστεύεις στο μέλλον σαν κάτι φλογερό και συνταραχτικό. Ακόμα και όταν έφαγα τα μούτρα μου γνωρίζοντας από κοντά πόση μικροψυχία και μικροπρέπεια αλλά και πόση υποκρισία μπορεί να κρύβεται στην ψυχή όλων αυτών των 'συντρόφων' που τόσο θαύμασα σαν παιδί, διαφύλαξα μέσα μου μια πίστη στην ανατροπή. Έτσι ήμουν. Απεχθανόμουν την ασφάλεια. Σε όλες τις επιλογές μου και τις επαγγελματικές μου αλλά πιο πολύ και στις συναισθηματικές μου. Απεχθανόμουν την λογική, την σύνεση. Με ήθελα να βασανίζομαι πρωί βράδυ. Να κάνω λάθη, να πηγαίνω μακριά από κάθε τι δεδομένο και προκάτ. Ακόμα και από την ίδια την ταυτότητα μου ως αρσενικού. Αγάπησα την έκλυση. Τον παράνομο έρωτα, την στεναχώρια, το μεθύσι, την σύγκρουση. Μίσησα την οικογένεια, το σχολείο, τις καθώς πρέπει κοπέλες, τον ίδιο τον Θεό και το κατασκεύασμα του. Θυμάμαι ένα βράδυ σε μια μακρινή χώρα πόσο ευτυχισμένος ήμουν όταν μαζί με μερικούς φίλους μου κατουρούσαμε μέσα στο ψύχος και το πηκτό σκοτάδι στην πόρτα μιας μεγάλης αριστοκρατικής έπαυλης κάτω από τον βαρυσήμαντο σιδερένιο θυρεό της.

Θεωρούσα τότε, μέσα στη νεανική μου αφέλεια, πως τα πιο σημαντικά πράγματα για τα οποία άξιζε να ζει κανείς ήταν τα πιο απλά, όπως ας πούμε το να τρίβεται μια γάτα στα πόδια σου ή να πίνεις νερό όταν διψάς πολύ ... Έφτιαξα τον δικό μου κομμουνισμό, τον κομμουνισμό των ηλιθίων. Και θα μας χωρούσε όλους, ανεξάρτητα από έθνος ή φυλή ή φύλο και δεν θα είχε καθόλου υποχρεώσεις και καθόλου προνόμια πέρα από μια αδιαπραγμάτευτη συνθήκη ... να υπάρχεις ... όπως είσαι ότι κι αν είσαι ... γνωρίζοντας πως αργά ή γρήγορα θα σε τελειώσει ο θάνατος. 

Κι όμως μια μέρα ξύπνησα από τις καθιερωμένες σαββατιάτικες εξορμήσεις μου κι είπα φθάνει ως εδώ. Με είχαν κουράσει, με είχαν εξολοθρεύσει οι αδιέξοδοι έρωτες, οι συναισθηματικές ακροβασίες, η διαρκής αμφισβήτηση και το ξεσκέπασμα της ομορφιάς της ζωής σαν ένα κοινότοπο και 'ζαχαρωμένο' διαφημιστικό σποτ. Ήθελα να ηρεμήσω, να κατασταλάξω. Και πιο πολύ ήθελα να κοιμηθώ. 

Άνοιξα μια Καθημερινή στις σελίδες 20 και 21 και άφησα τον εαυτό μου να γνωρίσει χωρίς προκαταλήψεις έναν διαφορετικό κόσμο. Τον κόσμο του Χρήστου, του Αλέξη και του Πάσχου. Έπρεπε να μάθω να σκέφτομαι πια διαφορετικά, πιο ορθολογιστικά αλλά και πιο ανατρεπτικά με έναν διαφορετικό τρόπο. Ο δικός μου ήταν ξεπερασμένος. 

Κατά αρχάς οι εξουσίες δεν ήταν εν γένει κακό πράγμα. Υπήρχαν εκεί έξω από πάντα και μέλημα μας ήταν να διαλέξουμε να ακολουθήσουμε την πιο συμφέρουσα για εμάς. Αυτά σύμφωνα με τον Αλέξη που ήταν φιλοδυτικός. Δεύτερον. Οι ανθρώπινες απώλειες έπρεπε να λογαριάζονται σχετικά. Το προσωπικό δράμα κάποιων ανθρώπων που χάνουν την δουλειά τους έχει λίγη σημασία αν αυτό συντελεί στην προώθηση της επιχειρηματικότητας και την ανάπτυξη. Αυτό το μοντέλο έχει επικρατήσει στον κόσμο και είναι το πιο πετυχημένο και σχετικά το πιο δίκαιο. Το να προσπαθήσουμε να απαλλάξουμε τους fat cats που θα λέγανε και οι Άγλλοι, δηλαδή τους πλούσιους και τους ισχυρούς από τα προνόμια τους δεν θα είχε κανένα όφελος, γιατί είδαμε που κατάντησαν και οι σοβιετικοί που το έκαναν πράξη. Αυτά σύμφωνα με τον Πάσχο. Και τρίτο και καλύτερο. Το Πατρίς, Θρησκεία, Οικογένεια δεν είναι κάτι κατ' ανάγκην κακό. Την μεγαλύτερη αξία την έχει ο νοικοκύρης, που τον έχουμε παραμελημένο, αυτός που κοιτάει την δουλειά του και ιδιωτεύει χωρίς να πολυσκοτίζεται αν παραδίπλα ψοφάνε από την πείνα και την κακουχία, οι μετανάστες και οι πρόσφυγες. Ιδίως αν είναι μακρινοί Πακιστανοί, καθόλου δηλαδή Έλληνες. Το ηθικό του Έλληνα νοικοκύρη μπορούμε μάλιστα να το αναπτερώνουμε θυμίζοντας του πως είναι απόγονος -έστω κι αν δεν μπορούμε να το αποδείξουμε- των αρχαίων και των σπουδαίων βυζαντινών, και λέγοντας του πως η εκκλησία της διαφθοράς και της φαυλότητας -ένας οργανισμός που εμπορεύεται τον φόβο και τις ενοχές- υπήρξε κάποτε πολύ καλύτερη, φορέας φιλοσοφικής ενατένισης, συνεχιστής της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας και πως αν προσπαθήσουμε θα μπορούσαμε να την κάνουμε και πάλι έτσι. Αυτά σύμφωνα με τον Χρήστο. 

Με λίγο λόγια ο κόσμος είναι καλύτερος έτσι όπως είναι και μέλημα μας είναι να παλέψουμε να τον κρατήσουμε έτσι ακόμα κι αν χρειαστεί να ξεκουνηθούμε λίγο για αυτό, χωρίς βέβαια να θυσιάσουμε το σπιτάκι μας ή την δουλίτσα μας εκτός βέβαια κι αν είναι για το γενικότερο καλό του κεφαλαίου και της ανάπτυξης δηλαδή του έθνους, οπότε τα πράγματα αλλάζουν. Αυτή ήταν η νέα μου φιλοσοφία. Και ήρθε όπως είπα και με αγκάλιασε σαν δυνατό, ευεργετικό αντικαταθλιπτικό. Μερικοί την ονομάζουν φιλοσοφία της Δεξιάς και της συντήρησης. Νομίζω πως οι ταμπέλες δεν έχουν καμία σημασία. Αυτό που είχε σημασία ήταν η ηρεμία μου. Κι ένας καλός ύπνος το βράδυ. Αν δεξιά είναι ο ορθολογισμός και η σοβαρότητα και η συνέπεια, τότε καλώς είναι και ας την λένε όπως θέλουν. Στο μυαλό μου έτσι Δεξιά έγινε το γνωστό, πιο σωστά το γνώριμο. Αυτό που μάθαμε από μικροί και καλό ή κακό ήταν προτιμότερο από όλα τα υπόλοιπα.  Κι Αριστερά ήταν το άγνωστο, το μακρινό ... μια άγνωστη, επικίνδυνη χώρα. Αριστερά ήταν το σκοτάδι κι ο πονοκέφαλος που το ακολουθεί. Όπως εκείνες οι μεθυσμένες νύχτες μου με τις παλαβές γυναίκες να βογγάνε και να κλαίνε στο κρεβάτι μου.

Δεν έχει σημασία πως αποκαλείς τον εαυτό σου. Σημασία πως έχεις επιλέξει να ζεις. Δεν έχει σημασία πως αυτοπροσδιορίζεσαι Σταύρο Θεοδωράκη. Σημασία έχουν οι επιλογές σου. Και σε αυτό ταιριάζουμε. Είμαστε και οι δυο δεξιοί. Εγώ προσωπικά δεν έχω αμφιβολία πως επέλεξα σωστά. Καλύτερα ήρεμα και τακτοποιημένα παρά να βάζω σκοτούρες στο κεφάλι μου. 

Μόνο καμιά φορά, καθώς πίνω τον καφέ μου το πρωί...κάθομαι και σκέφτομαι και δεν είναι πως αναπολώ τον παλιότερο εαυτό μου. Απλά σκέφτομαι πως ο κόσμος θα ήταν πολύ πιο λίγος, πολύ πιο βαρετός χωρίς τους αληθινούς αριστερούς. Χωρίς δηλαδή αυτούς που ορμάνε σαν τρελοί, εκεί που δεν γνωρίζουν, σε άγνωστες ηπείρους, χωρίς ταυτότητα, χωρίς έθνος, χωρίς φύλο ... αυτούς που γυρεύουν το μέλλον στο σκοτάδι, είτε αυτό είναι προσωπικό είτε κοινωνικό.

Κοιμάμαι νωρίς

Η ζωή μου έχει μπει σε περίεργες ατραπούς τον τελευταίο καιρό. Κατά μία έννοια είναι όλα εντάξει. Πηγαίνω στη δουλειά μου το πρωί, κι έπειτα να φάω και το απόγευμα πάλι δουλειά. Κοιμάμαι νωρίς. Εκτός από τις νύχτες που δεν κοιμάμαι καθόλου...

Μικρός είχα διαβάσει σε ένα βιβλίο πως πρέπει να ζεις την ζωή σου σαν ένα κερί που καίγεται κι από τις δυο μεριές. Ή εκείνο το ωραίο που έλεγε ο Ρόμπινς πως όλοι ζούμε κοιτώντας τον κόσμο μέσα από ένα σπίτι που καίγεται.

Και για αυτό περιφρονούσα τον πατέρα μου που μου έλεγε πως προέχει το καθήκον. Ξεχνιόμουν στο καθιστικό και ψαχούλευα όλους τους ωραίους δίσκους μου -τα μαύρα γυαλιστερά βινύλια- με τα σπουδαία έργα των συνθετών και τους ρόλινγκ στόουνς κι εκείνος επέστρεφε από την δουλειά με τα ατσαλάκωτα κοστούμια του. 'Έκανες το καθήκον σου;' με ρωτούσε κι εγώ σιχτίριζα και έτρεχα στο δωμάτιο θυμωμένος.

Θα ερχόταν ο καιρός που η ζωή μου θα ήταν δικιά μου σκεφτόμουν τότε. Που θα είχα όλο τον καιρό του κόσμου να την κάψω, να την αποτελειώσω σαν ένα κομμάτι αναμμένο χαρτί.

Το βράδυ ξενυχτούσα κι ονειρευόμουν πως πηδούσα πορνοστάρ και έκανα κοκαΐνη και είχα μεγάλο πουλί που το στρίμωχνα με δυσκολία μέσα στο τζην μου προτού καβαλήσω την χάρλευ μου και φύγω μακριά...

Δεν το γνώριζα τότε. Δεν το υποψιαζόμουν πως η ποίηση είναι ένα ύπουλο πράγμα. Όπως και ο έρωτας έρχεται και σε χτυπάει από εκεί που δεν το περιμένεις. Παραμονεύει στα πιο αθώα πρόσωπα, στις πιο κοινότυπες λέξεις.

Όπως αυτή η φράση ... 'προέχει το καθήκον' ... που νόμιζα πως ήταν μια ανόητη, τυποποιημένη προτροπή. Μια ξερή κουβέντα του μικρόψυχου, μικροαστού πατέρα μου.

Να ας πούμε τώρα. Όπως είπα η ζωή μου έχει πάρει το δρόμο της. Νομίζω πως μπορώ να το πω με σιγουριά. Πηγαίνω στη δουλειά μου το πρωί, κι έπειτα να φάω κάτι στα γρήγορα προτού ξεκινήσω ξανά την δουλειά. Κοιμάμαι νωρίς. Εκτός βέβαια από τις νύχτες που δεν μπορώ να κοιμηθώ καθόλου και κάθομαι και σκέφτομαι ...

... πως πηδάω, αν όχι πορνοστάρ, πάντως κάποια φίλη ή γνωστή και πως κάνω ναρκωτικά...

Σκέφτομαι και καθώς περνάει η ώρα συνειδητοποιώ πια πως εκείνο το προέχει το καθήκον του πατέρα, ήταν πολύ περισσότερο από αυτό που καταλάβαινα τότε. Πως ήταν πιο αληθινό ακόμα κι από αυτά που διάβαζα. Εκείνα μπορεί να μιλούσαν για κάψιμο, όμως αυτό ήταν η ίδια η φωτιά.

Fajitas

Η αρχική ιδέα ήταν να γίνω δικηγόρος. Το γραφείο του πατέρα ήταν εκεί. Το ίδιο και οι πελάτες του και κάποια στιγμή θα τους κληρονομούσα. Μου άρεσε η ιδέα. Ήθελα κι εγώ να κλείνομαι μόνος μου σε ένα γραφείο και να μιλάω εμπιστευτικά με γέρους ξενοδόχους ή κυρίες που ήθελαν επειγόντως διαζύγιο...

Αυτή ήταν η αρχική ιδέα. Δυο εβδομάδες στη σχολή και είχα βαρεθεί τόσο πολύ που θα μπορούσα να κρεμαστώ. Μπορεί και απλά να ήμουν και ηλίθιος. Δεν ξέρω. Πάντως δεν καταλάβαινα τίποτα από νομολογίες ή trust. Είδα την μικρή ταμπέλα staff needed for the kitchen, μπήκα μέσα κι έκανα αίτηση.

Ήταν ένα χαριτωμένο μαγαζάκι, με μικρά ξύλινα τραπέζια. Άνηκε σε έναν κοντό μεξικανό γύρω στα τριάντα που μιλούσε σπαστά αγγλικά και φορούσε μονίμως τζιν με πουκάμισο και γραβάτα. 'I do tis for m famili my friend'. Αυτή ήταν η ατάκα του.

Ποτέ μου δεν τον συμπάθησα. Ήταν ένας κακός και μικρόψυχος άνθρωπος. Για κάποιο λόγο όμως συμπάθησε αυτός εμένα. Κανονικά είχαμε δικαίωμα μόνο για ένα απλό μπέργκερ για κολατσιό όμως εμένα με έπαιρνε κρυφά στο γραφείο και μου έδινε έξτρα εντσιλάδας και σφηνάκια τεκίλα. Έτρωγα τις εντσιλάδας και ρουφούσα τα σφηνάκια και του ξερνούσα όλα τα μυστικά και τα κουτσομπολιά για τους υπόλοιπους στο μαγαζί.

mate i don trust d british. they re iδiots. they do it for the drugs and the sex  i do it for m famili, μου έλεγε και συμφωνούσα.

Για κάποιο λόγο η μεγάλη αντιπάθεια του κοντού ήταν ο Τζόναθαν. Ένα ψηλό παιδί, με φακίδες που σπούδαζε ηθοποιός. Εντάξει δεν μπορώ να πω πως ήταν και ο πιο εργατικός άνθρωπος που έχω γνωρίσει στη ζωή μου. Εφτά στις δέκα ήταν λιώμα στα τσιγαριλίκια και συνήθως του έπαιρνε διπλή ώρα να τελειώσει  το πλύσιμο από ότι τους υπόλοιπους. Μερικές φορές έπαιζε και ποδόσφαιρο με τα καραμελωμένα κρεμμύδια. Τα έριχνε στο πάτωμα και τα έσερνε με τα αθλητικά του παπούτσια. Ας πούμε πως ο Τζόναθαν ήταν κάπως ηλίθιος. Όμως είχε χρυσή καρδιά.

Η δουλειά ήταν εξοντωτική. Θυμάμαι τα Σαββατοκύριακα να τελειώνουμε την βάρδια μας μετά τις 3. Μια τεράστια στοίβα από μεταλλικά πιάτα για τορτίγιες στράγγιζε δίπλα στον πάγκο. Κλείναμε τα φώτα και βγαίναμε στο κρύο. Το αφεντικό έμπαινε στο Βόλβο του κι εμείς πηγαίναμε σπίτι με τα πόδια.

Μου άρεσαν εκείνες οι νύχτες. Δεν είχα καμιά επιθυμία για το οτιδήποτε. Μου αρκούσε να περπατώ και να ακούω τους άλλους να μιλάνε αγγλικά. Άκουγα και έβλεπα την ανάσα μου στο κρύο και πολλές φορές άναβα κι ένα τσιγάρο και το ξεφυσούσα για να μην έχω απολύτως τίποτα να πω.

Ήταν κάπου εκείνη την εποχή όταν ο Τζόναθαν τα φτιαξε με την εκθαμβωτική μπαργούμαν από το εστιατόριο. Μια Σουηδέζα με σκουλαρίκι στη γλώσσα. Ήταν μια πολύ συμπαθητική κοπέλα και αρκετά έξυπνη και όλοι συμφωνήσαμε πως ήταν κάπως αταίριαστοι με  τον Τζόναθαν. Θα ερωτεύτηκε την χρυσή του την καρδιά, λέγαμε. Κι ήμασταν χαρούμενοι με αυτή την ρομαντική ιστορία. Όλοι μας εκτός από τον κοντό.

-Wat is this chick doin wit d idiot? με ρωτούσε
-I donno sir

Είχε λυσσάξει. Έμπαινε στο μπαρ και χτυπούσε τα ντουλάπια. Ερχόταν στην κουζίνα τις πιο απίστευτες ώρες κι έκανε επιθεώρηση καθαριότητας. Έσερνε το δάχτυλο κάτω από τους πάγκους και τσίριζε. Dis is not clean mate. NOT CLEAN. Κι ύστερα φορούσε μια παρδαλή μπαντάνα στο κεφάλι κι έπλυνε κι αυτός μαζί μας ή βοηθούσε τους ψήστες στη σχάρα.

I do this for mi famili mate έλεγε και σκούπιζε τα πιάτα.

Η κατάσταση ήταν εκνευριστική. Τα Χριστούγεννα πλησίαζαν. Τα πόδια μου είχαν παραλύσει από την κούραση και τα χέρια μου είχαν παραμορφωθεί από το πολύ πλύσιμο . Είχα αρχίσει να έχω δεύτερες σκέψεις για την καριέρα μου στη λάντζα. Όχι πως ήθελα να γίνω δικηγόρος. Αλλά...

Όλα τα ρεπό μου τα περνούσα στη δημόσια βιβλιοθήκη. Διάβαζα αχόρταγα και φιλοσοφούσα για τα βάσανα της εργατικής τάξης από την οποία θεωρούσα πως ήμουν περαστικός όπως και από εκείνη την γκρίζα μουλιασμένη κωλοχώρα. Φιλοσοφούσα και τα ρούχα μου μύριζαν τηγανιτές φαχίτες. Ευτυχώς δεν ήμουν σαν κι αυτούς σκεφτόμουν. Ο φαλακρός μεσογειακός μπαμπάς μου, την τελευταία στιγμή, θα με ξελάσπωνε απ' το βούρκο. Σε μερικά χρόνια θα οδηγούσα την BMW του και θα φορούσα μαύρα γυαλιά και θα πηδούσα μία από αυτές τις πελάτισσες του που θέλουν επειγόντως διαζύγιο. Ή τις κόρες τους τέλος πάντων.

Μια μέρα με πήρε ο Τζόναθαν εμπιστευτικά στην άκρη. Φίλε μου λέει δεν αντέχω άλλο, ο Μεξικανός έχει κανονίσει τις βάρδιες έτσι ώστε να μην βρισκόμαστε ποτέ με την Λίζα. Θα μπορούσες να έρθεις στην βάρδια μου κι εγώ μετά στην δική σου; Θα μπορούσα.

Λίγες μέρες μετά σαπούνιζα με μισή καρδιά τα πιάτα στη θέση του Τζόναθαν όταν μπήκε ο Μεξικανός μέσα στην κουζίνα.

Mate we gotta talk.

Τα μάτια του είχαν γυρίσει ανάποδα. Στο γραφείο μου ζήτησε ευγενικά να καθίσω κι έβγαλε δυο σφηνοπότηρα από το συρτάρι. Τα γέμισε με τεκίλα.

mate why are YOU here today?

Προσπάθησα να του εξηγήσω. Πως τα παιδιά είναι ζευγάρι, πως εγώ δεν είχα τίποτα να χάσω, πως είναι γιορτινές μέρες και κάτι τέτοια. Ρούφηξα την τεκίλα μου.

The bastard is taking advantage of you, don't you see. I call him NOW τσίριξε και σήκωσε το τηλέφωνο.

Με τα χίλια ζόρια τον βρήκε και του είπε να τσακιστεί να έρθει στο μαγαζί και να κάνει την βάρδια του όπως του την είχε κανονίσει εξαρχής. Σηκώθηκα κι έφυγα από το γραφείο.

Ήταν η τελευταία φορά που τους είδα. Ότι λεφτά είχα μαζέψει τα ξόδεψα για να πάω στο Λονδίνο.  Είδα του κόσμου τα μιούζικαλ,  περπάτησα ασταμάτητα στους δρόμους. Α! Ήταν τα Χριστούγεννα των ονείρων μου. Μόνος μου μέσα σε αυτούς τους ατελείωτους γιορτινούς δρόμους να σκέφτομαι και να φιλοσοφώ για την ζωή και τα βάσανα της εργατικής τάξης.

Να φιλοσοφώ ... για την BMW του μπαμπά μου και τις γυναίκες που ήθελαν απεγνωσμένα διαζύγιο... ενόσω ο Τζόναθαν θα έπλενε τα πιάτα της δικής μου βάρδιας.

Merry Christmas

Όποιος πει πως δεν τον αγγίζουν τα Χριστούγεννα είναι ψεύτης. Πως μπορείς να αντισταθείς; Δεν είναι μόνο τα χιονισμένα σπίτια, ούτε τα φρεσκοψημένα γλυκά, ούτε ο Άι Βασίλης. Πάνω από όλα είναι η αγάπη, όπως την είχες ονειρευτεί. Χωρίς λογοκρισία.

Θυμάμαι, καλή ώρα τέτοια εποχή, χρόνια πριν όταν προσπαθούσα να το παίξω άγριος νέος και τριγυρνούσα στα στενά πίσω από την ομόνοια. Είχε εξωφρενικό ψύχος. Φορούσα ένα μπουφάν δυο νούμερα μεγαλύτερό μου και περπατούσα μέσα στα ίδια στενά. Δεν είχα ιδέα που στο διάολο πήγαινα αλλά περπατούσα. Και δεν θα ξεχάσω μια τραβεστί που σύχναζε εκεί σε κάποια πάροδο και φορούσε το σκουφί του Άγιου Βασίλη. Ήταν τραβεστί με μουστάκι. Ψηλή και γεροδεμένη με σπαστά μαύρα μαλλιά.

Ή μια άλλη φορά στην Αγγλία εγώ κι ένας φίλος από την Ουγκάντα, ένας ασουλούπωτος μαύρος με ξυρισμένο κεφάλι που φορούσε πάντα φόρμα... ήταν Χριστούγεννα. Ήταν τόσο κρύο που ο φίλος μου μπορούσε να χαράζει λευκές γραμμές πάνω στο μαύρο δέρμα του. Περπατήσαμε μεθυσμένοι τους δρόμους, ώρες ατελείωτες, ώσπου βρήκαμε καταφύγιο σε μια παμπ στη μέση του πουθενά. Μας κεράσαν πούρα και ήπιαμε ουίσκυ. Η παμπ λεγόταν the star. Το όνομα της άναβε  έξω μέσα στην άχλη του κρύου.

Δεν ξέρω πως να το πω ακριβώς...τα Χριστούγεννα είναι όπως η μουσική. Δεν εξηγείται. Περνάει μέσα από το δέρμα σου και σου ζεσταίνει την καρδιά.