Κοντά στα ξερά...

Η σημερινή μέρα ήταν πολύ περίεργη. Δεν είχα συναισθήματα. Δεν ξέρω πως να το εξηγήσω, πως να το περιγράψω. Όμως δεν ένιωθα τίποτα. Επίτηδες το πρωί έμεινα σπίτι και σκέφτηκα ένα σωρό θλιβερά πράγματα να με αυθυποβάλω. Τίποτα.

Το απόγευμα σε ένα πάρτυ γενεθλίων έπιασα τον εαυτό μου να παρακολουθεί τους ανθρώπους σαν μέσα από σκάφανδρο. Μικρά πλαστικά πιατάκια με τούρτα, πολύχρωμα καπέλα, happy birthday to you. 'Τι είναι όλα αυτά, τι σημαίνουν;' σκέφτηκα κι έπειτα βάδισα αργά σαν δύτης στην έξοδο λέγοντας 'να τον χαίρεστε'.

Δεν πειράζει. Ανθρώπινα είναι αυτά υποθέτω. Όλοι έχουμε δικαίωμα στην ακεφιά.  Μόνο που φοβάμαι μήπως αυτό είναι κάτι σοβαρό, κάτι που θα μείνει. Αρχίζω και τη μετανιώνω εκείνη την απόφαση που πήρα να πάψω να σε αγαπώ...κοντά στα ξερά, μου φαίνεται, καήκανε και τα χλωρά.

Προσπέκτους

Η φωτογραφία υπήρξε αρχικά μια μαγική τεχνολογία. Δεν έχει κανείς παρά να κοιτάξει εκείνες τις κιτρινοπράσινες φωτογραφίες του περασμένου αιώνα. Όπως και τα παλιά σαρανταπεντάρια έτσι και αυτές κατέγραψαν κάτι πολύ ανθρώπινο και αληθινό. Δεν μιλώ για τη φωτογραφία ως τέχνη -αυτή δεν τη γνωρίζω- αλλά τη φωτογραφία ως καθημερινή ασχολία, ως τρόπο έκφρασης του μέσου ανθρώπου.

Με τις φωτογραφίες ο χρόνος που περνά έπαψε πια να είναι ποιητικό σχήμα. Τώρα είχαμε χειροπιαστά ντοκουμέντα για το κακό που μας συμβαίνει. Οι ζωές όλων μας, από τα παιδικά μας χρόνια μέχρι τους γάμους μας και τις βαφτίσεις των παιδιών μας απέκτησαν πάνω στο φωτογραφικό χαρτί μια υφή ονείρου.

Τα πράγματα όμως γρήγορα άλλαξαν. Ηumanity cannot bear much reality. Και πράγματι έτσι είναι. Σύντομα τα σαστισμένα σώματα των παλιών φωτογραφιών, τα κόκκινά μάτια κι οι άσχημες μούτες που δεν είχαμε τρόπο να διορθώσουμε σε ένα φιλμ έδωσαν τις θέσεις τους σε επιτηδευμένα χαμόγελα και μια επίπλαστη ευτυχία όπως αυτή των διαφημίσεων.

Ναι το ξέρω πως πάντοτε οι άνθρωποι στήνονταν μπροστά στο φακό όμως δεν είναι το ίδιο. Το διαδίκτυο και η τεχνολογία μας έδωσαν μια εξοικείωση που δεν την είχαμε. Με λίγα λόγια το μάθαμε το μέσο και καταφέρνουμε πια αρκετά επιτυχώς, όπως και στις περισσότερες εκφάνσεις της ζωής μας, να δείχνουμε αυτό που θέλουμε κι όχι αυτό που είμαστε.

Για αυτό και προσωπικά πια τις φωτογραφίες τις βρίσκω κάπως ντεμοντέ. Δεν ξέρω πως κι αν αυτό θα αλλάξει στο μέλλον αλλά έτσι μου φαίνεται. Μου βγάζουν μια εγωπάθεια κι έναν ναρκισσισμό που είναι για γέλια. Όπως εκείνο το πομπώδες σονέτο του Oronte στον μισάνθρωπο, λένε πολλά και στο τέλος δεν λένε τίποτα. Εξαίρεση ίσως είναι οι φωτογραφίες των εφήβων που ακόμα δεν έχουν δηλητηριαστεί και τόσο από τις κοινωνικές συνήθειες.

Τουλάχιστον, όσοι ακόμα τους αρέσει το άθλημα ας προσπαθήσουν να μην στήνονται, ας δώσουν χώρο στην αφηρημάδα και στο λάθος. Δεν είναι προσπέκτους η ζωή. Ο ερωτευμένος άνθρωπος, ο χαρούμενος άνθρωπος, ο εμπνευσμένος άνθρωπος, το ποιος είναι ο καθένας μας, θα φανεί στις 'απαρατήρητες τις πράξεις' όπως τις ονομάζει ο Καβάφης. Έτσι πρέπει γιατί σιγά σιγά αυτό που λέγαμε το 'μια εικόνα, χίλιες λέξεις' θα καταντήσει 'μια εικόνα...χίλια χασμουρητά'.

Ο Μαιτρ κι η Μαργαρίτα

Ένας άνθρωπος που βασανίστηκε πολύ από το Σοβιετικό καθεστώς ήταν ο συγγραφέας Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ. Δεν πήγε Σιβηρία, ούτε βέβαια βασανίστηκε σωματικά με τους πολλούς τρόπους που είχε το σταλινικό έκτρωμα να εξοντώνει τους αντιφρονούντες αλλά έζησε στο πετσί του όπως και πολλοί άλλοι καλλιτέχνες την Σοβιετική λογοκρισία.

Το αριστούργημα του ο Μαιτρ κι η Μαργαρίτα, εξαιτίας αυτής της λογοκρισίας, κατέντησε ένα χρονοβόρο μαρτύριο. Σχεδόν δύο δεκαετίες πάλεψε με τους δαίμονες της ρωσικής ιντελιγκέντσιας. Απομονώθηκε. Απελπίστηκε. Πέρασε χίλια κύματα και λίγο πριν δώσει το τελικό φινίρισμα στο φιλόδοξο έργο του ξεψύχησε. 

Αυτό που ήθελα να πω και νομίζω είναι σχετικό με την εποχή μας είναι πως το πιο μεγάλο κρίμα αυτού του ανθρώπου δεν ήταν ούτε η παράλογη ψευδο-επιστημονική ιδεολογία του κουμουνισμού, ούτε το ίδιο το απεχθές πρόσωπο του δυνάστη Στάλιν. Αυτά ήταν γνωστά, συμπτώματα των αδύναμων καθεστώτων παντού και πάντοτε. Αυτό που τον πλήγωσε περισσότερο ήταν η στάση των ίδιων των ανθρώπων του, των καλλιτεχνών και των ανθρώπων του πνεύματος. 

Όλων αυτών που μπροστά σε όλες αυτές τις θηριωδίες νίψαν τας χείρας τους και είπαν 'ναι μεν, αλλά'. Για αυτό άλλωστε και κεντρικός χαρακτήρας και νοηματικός άξονας του βιβλίου είναι ο ίδιος ο Πόντιος Πιλάτος, ο άνθρωπος που γνωρίζει πως θα σκοτώσει έναν αθώο, που γνωρίζει το ηθικά σωστό όμως προτιμάει να μην πάρει θέση, κρυμμένος πίσω από έναν τεχνικό ορθολογισμό και μια νομική τυπολατρία.

Αυτό τον Πιλάτο μου θύμισαν όλοι οι αυτοί οι διανοούμενοι, οι υπέρμαχοι των ανανεωτικών ιδεών και του ορθολογισμού όταν με το αυταρχικό κλείσιμο της ΕΡΤ είπαν 'ναι μεν, αλλά'. Οι συνδικαλιστές, τα παράλογα έξοδα, οι χαμηλές τηλεθεάσεις...ψευτοδικαιολογίες, μασημένα λόγια. Δεν θέλω να αναλύσω το πως και το γιατί, γιατί δεν βγαίνει άκρη. Ο καθένας ας τα βρει με την συνείδηση του. Εγώ ούτε αριστερός είμαι, ούτε δημόσιος υπάλληλος, ούτε κανένας Ιακωβίνος, -το ίδιο μου κάνει ποιος θα είναι πάνω και ποιος κάτω- αλλά μάτια έχω και βλέπω...πως η λέξη δημοκρατία στην Ελλάδα έχει καταντήσει αστείο. 

Η ανοιξιάτικη βροχή

Πολλές φορές σκέφτομαι τη ζωή μου μια τελειωμένη υπόθεση...θέλω να πω, πως οι αποφάσεις έχουν ληφθεί, τα χρόνια έχουν περάσει και δεν υπάρχει πια και το κουράγιο να αλλάξεις τα πράγματα.

Ίσως να άντεχα καλύτερα αν μου άρεσαν το καλοκαίρι ή οι εκδρομές ή τα ψώνια...αν είχα το ταλέντο να πείθομαι από τις μικρές καθημερινές απολαύσεις...αλλά όχι. Εγώ είμαι πολύ ξεροκέφαλος, πολύ αλαζόνας...για όλα αυτά.

Ακόμα και η ενασχόληση με την  τέχνη...είναι μέρες που μου φαίνεται μια επιτήδευση, ένας πιθηκισμός για αδύναμους ανθρώπους που δεν έχουν το κουράγιο να σταθούν απέναντι στη μοίρα της ζωής τους. 'Ποιος τον χέζει τον James Joyce...' μονολογώ.

Πολύ την ευχαριστιέμαι λοιπόν αυτή την ανοιξιάτικη βροχή. Γιατί για εμάς τους απαισιόδοξους είναι μια επιβεβαίωση της φιλοσοφίας μας. Ο ήχος της, τα χρώματά της.

Πολύ τον ευχαριστιέμαι επίσης αυτόν τον καινούριο έρωτα που εμφανίστηκε στη ζωή μου. Είναι αδιέξοδος και καταδικασμένος. Κι όταν μιλάω στο τηλέφωνο το βράδυ με την αγαπημένη μου, νιώθω μια ικανοποίηση, γιατί και η φωνή της είναι και αυτή μια επιβεβαίωση της φιλοσοφίας μου. Ένας τρυφερός αχός βροχής προτού αποκοιμηθώ.

Μου μυρίζει ανθρώπινο κρέας

Ίσως την πιο ξεχωριστή θέση στην βιβλιοθήκη μου αλλά και στην καρδιά μου έχουν τα παραδοσιακά ελληνικά παραμύθια που συνέλεξε κι επιμελήθηκε ο Γεώργιος Μέγας εικονογραφημένα από τον Φώτη Κόντογλου και τον Ράλλη Κοψίδη

Γνωμικά, αστεία και ολόκληρες αλλοπρόσαλλες ιστορίες της ελληνικής υπαίθρου αλλά και της μακρινής βυζαντινής καθημερινότητας.

Λες παραμύθια και συνήθως στο μυαλό σου έρχεται ένας παππούς με τα αφράτα ροδομάγουλα κοντά στο τζάκι να διηγείται. Όμως με αυτά τα παραμύθια είναι αλλιώς γιατί δεν είναι ξενόφερτα. Διαβάζοντας τα περπατάς μέσα στη ζέστη και τις καλαμιές, τους χωματόδρομους και τους ελαιώνες της Ελλάδας.

Το βασικό θέμα είναι η νίκη του αγνού, του αλλοπαρμένου επί της καθιερωμένης λογικής του κόσμου. Σπανοί, μισότρελοι, καλόγεροι, κουτσοί...αυτοί είναι οι ήρωες που με τα καμώματά τους κερδίζουν τις πιο όμορφες πριγκίπισσες καθώς βέβαια και την εύνοια των μαγικών φυσικών στοιχείων...των φιδιών, των πτηνών και των δράκων.

Έτσι θεώρησε τον κόσμο η λαϊκή σοφία. Και πολύ σωστά έκανε. "Ο λαός ανέκαθεν ξεπέρασε τους λογικούς φραγμούς, κι ένιωσε να επικοινωνεί με τη φύση ολόκληρη, αισθάνθηκε σαν πλάσματα αδελφικά τ' άλογα, τα "νοητάκια", τους σκύλους, τα πουλιά, τα ζώα", λέει ο Μέγας.

Πράγματι. Έτσι είναι. Ένας μεταφυσικός μισανθρωπισμός υποβόσκει στη λαϊκή σοφία, μια αίσθηση πως τα ήθη των 'ανθρώπων', τα κοινωνικά τους πρέπει και η σοβαροφάνεια δεν έχουν την ομορφιά, δεν έχουν την αγάπη και την λάμψη των ανυποψίαστων ζώων και των αλαφροΐσκιωτων ηρώων.

'Μου μυρίζει ανθρώπινο κρέας' λέει καχύποπτα ο νοικοκύρης δράκος που μπαίνει στο σπιτικό του μετά από πολλές μέρες ταξιδιών ή δουλειάς. Ανθρώπινο κρέας...τι κουβέντα, τι όμορφος μισανθρωπισμός.

Εκτός θέσης

Ζω σε μια μικρή πόλη. Είμαι ένας μικρός άνθρωπος και δεν θέλω πολλά από τη ζωή μου ή τουλάχιστον έτσι θέλω να πιστέυω. Από πάντα το είχα στο μυαλό μου...  'Δεν θέλεις πολλά', μου έλεγα, 'δεν χρειάζεσαι πολλά για να είσαι ευτυχισμένος'.

Ένα ποτήρι μπύρα, κάποια σύντροφο, ίσως και μια μικρή για τα πιο ταπεινά ένστινκτα, ίσα ίσα να πεις πως έκανες και μια αμαρτία. Έστω για την χαρά να αγοράζεις προφυλαχτικά απ' το περίπτερο...

Έτσι ήθελα να κτίσω την ζωή μου, με τα πιο απλά υλικά. Χωρίς στόμφο, χωρίς φοβερές αποκλίσεις από την πλειοψηφία, χωρίς ιδιαίτερα ψυχολογικά προβλήματα, χωρίς πάθος για μεγαλουπόλεις, ακριβά ρεστοράν και μουσεία μοντέρνας τέχνης.

Και πράγματι έτσι έγινε. Μικροαστικά. Με μια μετρίως αμοιβόμενη δουλειά. Με κανένα μπαράκι για την παρασκευή το βράδυ όπου πηγαίνουν άνθρωποι σαν κι εμένα που τους αρέσει η λίγο πιο καλή μουσική. Που σε γενικές γραμμές είναι δημοκράτες. Συζητάνε. Κάποιοι διαβάζουν βιβλία ή έχουν αρκετά εξειδικευμένες γνώσεις για το μοντέρνο σινεμά...

Τέτοια σκεφτόμουν γυρνώντας κι από την αποψινή καθιερωμένη μπύρα, μόνο που η καρδιά μου δεν έλεγε να ησυχάσει...δεν γινόταν να καταναγκαστεί.

Ο πρώτος μου αυνανισμός

Η ευτυχία που ένιωσα έμοιαζε λάθος. Ίσως να έφταιγε το πλακάκι που σκέπαζε τους τοίχους του μπάνιου -ένα ιερό ανωμαλίας. 'Ίσως ήταν τα αρώματα του πατέρα, οι κρέμες της μητέρας, τα φτηνά αποσμητικά. Δεν ξέρω.

Σίγουρα ένιωθα πολύ μικρός για να αφυπνισθώ σεξουαλικά, υποθέτω έτσι νιώθουν οι περισσότεροι...έπλυνα τα χέρια μου καλά με σαπούνι μήπως και κυλήσει το γεγονός μαζί με το νερό στην αποχέτευση. Μάταια. Στα δάχτυλα μπορούσα ακόμα να μυρίσω την γλυκερή αποφορά του σπέρματος -ή μήπως ήταν απλά το σαπούνι;

Όπως και να 'χει έπρεπε να βγω έξω και να κάνω σαν να μην συμβαίνει τίποτα. Θα πρεπε να προσέξω καλά τον τόνο της φωνής μου...είχα ακούσει πως αλλάζει ο τόνος της όταν αυνανίζεσαι, γίνεται πιο μπάσος.

Α και η τύφλωση. Βέβαια ο αυνανισμός τυφλώνει. Πράγματι δεν πέρασαν παρά μερικοί μήνες προτού διαπιστώσω πως δεν ξεχώριζα τα μικρά γράμματα στον πίνακα της τάξης.

Έκλεισα προσεκτικά πίσω μου την πόρτα. Στάθηκα λίγο με την ιδέα πως η ζωή μου πια θα άλλαζε για πάντα. Καταλάβαινα εκείνη την στιγμή πως έμπαινα σε έναν καινούριο κόσμο, στο κόσμο των ενηλίκων; των εφήβων; σίγουρα πορευόμουν σε αχαρτογράφητα νερά.

Καταλάβαινα όμως και κάτι άλλο...πως το γνήσιο πάθος είναι κάτι πολύ προσωπικό, ένα κουσούρι, ένα μυστικό γραμμένο σε παιδικά ακαταλαβίστικα...δύσκολα μεταφράζεται, δύσκολα μοιράζεται.

Στο ημερολόγιο μου εκείνη την μέρα -το έχω ακόμα- σημείωσα...

Σήμερα έμαθα τι θα πει ανθρώπινη μοναξιά. Την γνώση αυτή την απόκτησα μέσα από τον αυνανισμό. Ωραίος ήτανε. Ίδρωσα, ανατρίχιασα και στον οργασμό έχασα τη γη κάτω από τα πόδια μου.'Τρωρα τρωρα τρωρα...χρύνω καυλρα' φώναξα κι έπειτα σώπασα κι ήθελα να κλάψω. 

Μεγάλες Προσδοκίες

Τι είναι αληθινή αγάπη; Εντάξει ξεκαρδίζομαι. Τι ερώτημα κι αυτό και πόσο μάταιο να το σκέφτεσαι τέτοιες υπέροχες μέρες...αχ μας ήρθε απότομα φέτος η άνοιξη, όχι απότομα, πιο σωστά απρόσμενα.

 Σαν απίστευτο μοιάζει το γεγονός...τόσους μήνες που χαθήκαμε στις ατελείωτες συζητήσεις για την κρίση, για τα μαύρα σύννεφα στον πολιτικό ορίζοντα, για τα φαντάσματα που πλανιόνται πάνω από την Ευρώπη...και τώρα ξαφνικά φως...παντού...συγυρίζει την φύση στην παλιά καθιερωμένη της τάξη...

Τα φύλλα σκουπίζονται από τις αυλές και τους κήπους.

Οι ταξιδιωτικοί πράκτορες ανοίγουν αγουροξυπνημένοι τα γραφεία τους.

Οι  εποχιακοί γκριζομάλληδες τουρίστες χάνουν τον δρόμο τους στα σοκάκια.

Τα νεκροταφεία πρασινίζουν, τα λουλούδια εις μνήμη είναι τώρα πιο ζωντανά, πιο εντυπωσιακά.

Και οι μαθήτριες λίγο πιο εκεί χέρι, χέρι -καθώς μια γάτα κάνει το μπάνιο της στην πεζούλα- περιχαρώς διαβαίνουν την πρώτη τους καυλωμένη άνοιξη.


Τι είναι αληθινή αγάπη; Κάθε φορά που το σκέφτομαι ξεκαρδίζομαι...ειλικρινά.

Κι όντως είναι μάταιο να αναλογίζεσαι τέτοια θλιβερά πράγματα τέτοιες όμορφες μέρες. Όμως τώρα με πιάνει, από μικρό παιδί, παραμονές Μαΐου, ίσως με τις αισθήσεις σε εγρήγορση από την πολλή ομορφιά...αποκτώ κι εγώ μεγάλες προσδοκίες...κι έρχομαι πρόσωπο με πρόσωπο με την αλήθεια.

 'Θα σου πω εγώ τι είναι αληθινή αγάπη....είναι τυφλή αφοσίωση, εκούσιος αυτοεξευτελισμός, απόλυτη υποταγή, πίστη κι εγκαρτέρηση ενάντια στην λογική σου, ενάντια στην λογική όλου του κόσμου...το να παραδίδεις όλη σου την καρδιά και όλη την ψυχή στον εκτελεστή σου...αυτό είναι αληθινή αγάπη'

Δον Κιχώτης

Είναι κάτι μέρες που λαμβάνεις μηνύματα και τηλέφωνα μόνο από τους λάθους ανθρώπους. Ο αντιπαθητικός από το γραφείο...κανένας χάχας γνωστός, συνήθως χοντρός, που τον φορτώθηκες από λύπηση... ή κάποια που δεν θυμάσαι καν το πρόσωπο της και επιμένει να σε αποκαλεί μωρό μου μήπως και διασώσει κάτι από το ρομαντισμό εκείνης της πίπας που σου έκανε στο αυτοκίνητο μεθυσμένη, μασώντας τσίκλα.

Άνθρωποι παράξενοι που ποτέ σου δεν κατάλαβες...άστοχοι, έτσι τουλάχιστον θέλεις να πιστεύεις, γραφικότητες που υπερτονίζουν ακόμα περισσότερο το προσωπικό σου δράμα.

Αχ, εσύ είσαι φτιαγμένος για άλλα...για τα υψηλά της ποιήσεως τα ιδανικά...για των ιδεών την πόλη.

Ο άγιος ψεύτης

Ίσως ένα από τα πιο αγαπημένα μου διαβάσματα της εφηβείας, όπως και πολλών άλλων της γενιάς μου, ήταν η σειρά βιβλίων του Κάρλος Καστανέντα όπου καταγράφει, υποτίθεται, την εμπειρία του κοντά σε έναν αυθεντικό Σαμάνο μιας ινδιάνικης φυλής τον Δον Χουάν Μάτους.

Προσωπικά βρίσκω αυτά τα βιβλία ακόμα και τώρα αριστουργηματικά. Το βασικό υλικό των ιστοριών και των χαρακτήρων είναι η σύγκρουση μεταξύ επιστημονικής σκέψης και υπερβατικής εμπειρίας.

Ο ίδιος ο Καστανέντα καθηγητής της ανθρωπολογίας είναι εκπαιδευμένος στην ταξινόμηση και στην πειραματική επαλήθευση, στην ακριβή χρήση των όρων και της γραμματικής. Ο Δον Χουάν Μάτους, ο εμπειρικός Σαμάνος από την άλλη, είναι ο άνθρωπος της δράσης, ένας φτωχός κι ασήμαντος κατά τ' άλλα χωριάτης, ο οποίος απορρίπτει κάθε επίτευγμα του δυτικού πολιτισμού ως ανοησία.

 Οι αφορισμοί του είναι τόσο κραυγαλέοι και υπερβολικοί που συχνά βγάζουν και τον ίδιο τον Καστανέντα από τα ρούχα του...'Μα πως είναι δυνατόν να το λες αυτό Δον Χουάν...είναι εξωφρενικό'

Εξ'αρχής είχα πάρα πολλές αμφιβολίες για την αυθεντικότητα αυτού του Δον Χουάν. Παραήταν σκωπτικός, παρά ήταν γνωστικός για ανεπιτήδευτος ινδιάνος. Και το χιούμορ του ήταν μεγαλοφυές μέσα στην απλότητά του. 'Όταν ονειρεύεσαι να κρατάς το πουλί σου' συμβούλευε...'ποτέ δεν ξέρεις τι θα σου προκύψει'.Αλλά και το όνομα του...'Δον Χουάν'. Τι σόι όνομα ήταν αυτό για σαμάνο.

Έτυχε λοιπόν κάπου εκεί την ίδια περίοδο να πέσει στα χέρια μου ένα άλλο βιβλίο ενός άλλου ίσως πιο γνωστού και πιο καθιερωμένου διανοητή του Αλμπέρτ Καμύ το γνωστό 'ο μύθος του Σίσυφου.' Γράφτηκε το 1942 μέσα στο αδιέξοδο του πολέμου και μεταφράστηκε στα αγγλικά το 1955 την δεκαετία της πληθυσμιακής έκρηξης στις Ηνωμένες πολιτείες, δέκα περίπου χρόνια προτού ξεκινήσει να γράφει ο Καστανέντα ....την εποχή των Μπητνικς και της Μπιμποπ Τζαζ και γενικά της γέννησης της ποπ κουλτούρας.

Η βασική ιδέα του Καμύ, όπως τουλάχιστον την καταλαβαίνω εγώ, είναι πως η ζωή δεν έχει κανένα απολύτως νόημα και σκοπό και πως το μόνο κίνητρο να ζούμε είναι μια παράλογη θέληση για ζωή, μια φλόγα που καίει έτσι αστόχαστα μέσα μας. Τίποτα δεν οδηγεί πουθενά. Είμαστε ταξιδιώτες χωρίς προορισμό, χωρίς βάρος, φύλλα στον άνεμο.

Κι έτσι κάπως συνθέτει μια καινούρια ηθική φόρμουλα για τους ανθρώπους. Σύμφωνα με τον Καμύ οι άνθρωποι δεν πρέπει να προσδίδουν σε τίποτα σημασία, πρέπει να είναι ανάλαφροι, ίσως και λίγο θεατρίνοι -στην ουσία ψεύτες- καθότι τίποτα δεν είναι αληθινά αληθινό, τίποτα δεν θα γλυτώσει από τα χέρια του θανάτου. Η ζωή είναι μια τρέλα που λέει και ο λαός.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του Καμύ για τον ιδανικό άνθρωπο είναι ο Δον Ζουάν, ο μεγάλος γόης, που ερωτεύεται κάθε φορά σαν να είναι η πρώτη του φορά, που παραδίδεται στις στιγμιαίες του έξεις με μνήμη χρυσόψαρου...περνώντας από την ζωή χωρίς να αφήνει πίσω ίχνη. Ο απόλυτος ταξιδιώτης...ο πιο παλιός φευγάτος.

Λοιπόν αυτή είναι ακριβώς και η θεωρία του Δον Χουάν Μάτους του Καστανέντα. 'Στη ζωή λέει ο Δον Χουάν Μάτους δεν πρέπει να κατέχεις τίποτα, δεν πρέπει να έχεις ούτε καν μόνιμη κατοικία ή κατοικίδια, πρέπει να είσαι έτοιμος πάντα να φύγεις και να ζεις κάθε στιγμή με την ανάσα του θανάτου στο σβέρκο σου...'. Η απόλυτη πνευματική ολοκλήρωση είναι η κίνηση προς το άγνωστο, η περιπέτεια...

Όλα τα άλλα, οι καταγραφές, οι λίστες, οι ταξινομήσεις δεν είναι πάρα οι μάταιες σου προσπάθειες να κρατηθείς από τη ζωή σου λες και δεν ξέρεις πως σίγουρα θα την χάσεις. Ο μόνος αληθινός επιστήμονας, σύμφωνα με τον Δον Χουάν, είναι αυτός που ξέρει το αναπόφευκτο του θανάτου του και καθορίζει κάθε πράξη του σύμφωνα με αυτή τη γνώση.

Η ομοιότητα ήταν πολύ εξόφθαλμη για να την αγνοήσω. Άλλωστε ο Καστανέντα ήταν διανοούμενος, και παιδί της εποχής του. Είμαι σίγουρος πως ο Δον Χουάν Μάτους είναι μυθοπλασία και πως γράφτηκε πάνω στις βασικές αρχές του υπαρξισμού όπως τις αναφέρει ο Καμύ στο μύθο του Σίσυφου. Τα μοτίβα είναι παράλληλα και επαναλαμβάνονται με επίμονο τρόπο στην αφήγηση.

Βέβαια ο Καστανέντα προχωράει ένα βήμα παραπάνω. Δεν είναι ώρα εδώ να εξηγήσω πως και γιατί, όμως στην απλή φιλοσοφία του Καμύ προσθέτει την δύναμη της παραβολής και του ανεκδότου δίνοντας μια παραδοσιακή χρεία στις εξιστορήσεις του. Επίσης, τους χαρακτήρες του τους καλύπτει με κάτι το μαγικό χωρίς ποτέ να ξεπέφτει σε γελοίες new-age κοινοτοπίες. Ο Καστανέντα κατά βάθος πάντα παραμένει απαισιόδοξος, πιστός στις υπαρξιστικές καταβολές του.

Μου κάνει εντύπωση όμως που δεν έχω διαβάσει πουθενά για αυτή την σύμπτωση με τα ονόματα. Σίγουρα όμως, αν όντως είναι έτσι, ο Κάρλος αποτίνει φόρο τιμής στον δάσκαλο του, φτιάχνοντας ένα τόσο πετυχημένο και ξεκαρδιστικό ψέμα...τα βιβλία του πούλησαν απίστευτα αντίτυπα, εκατομμύρια ανά τον κόσμο και υπάρχουν ακόλουθοι της κοσμοθεωρίας του παντού, οι οποίοι κάνουν τον σταυρό τους, που λέει ο λόγος, στον Δον Χουαν τον μεγάλο σαμάνο προφήτη...

Τα δέκα πράγματα

Διάβασα στην Καθημερινή για ένα καινούριο βιβλίο του Ρομπέρτο Σαβιάνο, του επικηρυγμένου από την Μαφία συγγραφέα ο οποίος χαίρει παγκόσμιας εκτίμησης για την δημοσιογραφική του τόλμη και την ανάλαφρη, δροσερή γραφή του.

Το καινούριο βιβλίο του Σαβιάνο έχει να κάνει με την ιταλική μιντιοκρατία και δημοκρατία και όλες τις φαυλότητες της. Διάβασα πως ο Σαβιάνο σε αυτό το βιβλίο προσπαθεί να αφηγηθεί χρησιμοποιώντας καταλόγους ανθρώπων με τα δέκα πράγματα για τα οποία θεωρεί ο καθένας ότι αξίζει να ζεις.

Σκέφτηκα να κάνω κι εγώ την δική μου λίστα. Ορίστε λοιπόν τα δέκα πράγματα για τα οποία αξίζει να ζω...


1) Η αίσθηση πως δεν μεγάλωσα ποτέ όταν αυνανίζομαι.

2) Η όπερα Ντον Τζιοβάνι και ο όγκος του ακατέργαστου πάθους που φέρει.

3) Το να πηγαίνω σε μουσεία και να κοιτάζω μόνο τις γυναίκες κι όχι τα εκθέματα.

4) Το να γράφω κάτι και μετά να μου αρέσει.

5) Οι φούξια βουκαμβίλιες στην κατηφόρα.

6) Το να λέω...σου τα λεγα δεν σου τα λεγα...

7) Το να με ξύνει στην πλάτη κάποια ερωμένη αφού έχω τελειώσει.

8) Ήχοι από ανοησίες παιδιών σε ώρες κοινής ησυχίας.

9) Τα βυζιά.

10) Οι μέρες που σου λείπω αφόρητα και δεν μου το λες.

Woody Allen

Κάθε φορά που θα βρεθώ σπίτι η μητέρα μου θα αναφέρει ένα δυο νεκρούς. Δεν ξέρω γιατί συμβαίνει αυτό, είναι το θέμα της. Υποθέτω πως υποκρύπτει μία νεύρωση με το φόβο του θανάτου... Ο παιδίατρος που έμεινε στον τόπο. Ο ταχυδρόμος ο οποίος ήτανε ηδονοβλεψίας και σκοτώθηκε προσπαθώντας να ξεφύγει από την αστυνομία. Αλλά και γνωστά οικεία πρόσωπα, μακρινοί παππούδες, αδέρφια ακόμα και κατοικίδια όπως ο οικογενειακός σκύλος Λέων τον οποίον παρέσυρε μία μοτοσυκλέτα.

Δεν ξέρω τι σημαίνουν όλα αυτά. Το νεκρολόγιο -κατά το πελατολόγιο- είναι ατελείωτο. Γεγονός πάντως είναι πως έχω συνηθίσει. Πολύ ωραία είναι που τρώμε το μεσημεριανό μας έτσι μακάβρια. Κάποια μέρα θα γίνουμε σαν αυτούς κι εμείς. Θα μιλούν για εμάς τρώγοντας, προσπαθώντας να αντιμετωπίσουν το τρομαχτικό ενδεχόμενο της ανυπαρξίας. Έτσι είναι η ζωή περνάει...συνοπτικά, σαν αστείο του Woody Allen, σαν την λυχνία απ' το φως που σβήνει.

The love, that dare not speak its name

Θυμάμαι όταν, συνεσταλμένος φοιτητής εγώ, πρωτομπήκα στο γραφείο του καθηγητή Άλαν Σινφιλντ...ένα μικρό θρανίο, ελάχιστα βιβλία στο ράφι -κυρίως αυτά που είχε συγγράψει ο ίδιος- και μια εντυπωσιακή αφίσα από την θεατρική παράσταση Λεωφορείον ο Πόθος. Ο τρόπος που με κοίταξε έχει μείνει για πάντα αποτυπωμένος στη μνήμη μου. Μια οικειότητα αταίριαστη για την περίσταση, μια έκπληξη συμπάθειας. Ποτέ δεν μιλήσαμε για κάτι προσωπικό. Τα τυπικά των μαθημάτων, συμβουλές και κάτι αστεία βρετανικά τα οποία τα στόλιζε με το ανόητο παιδικό του χαμόγελο.

Παρόλαυτα οι απόψεις μας πάντα συνέπιπταν, λίγο έως πολύ, και παρότι μας χώριζαν πολλά χρόνια, πολλά γούστα -ο Άλαν ήταν ομοφυλόφιλος- η αίσθηση πως έχουμε κάτι κοινό, κάτι αδερφικό ήταν έντονη κι ας μην το λέγαμε ξεκάθαρα.

Μια από τις χαρακτηριστικές εμμονές του Άλαν ήταν η παρείσφρηση της ιδεολογίας ακόμα και στις πιο ας το πούμε 'αγνές' εκφάνσεις της ζωής. Κάτι βέβαια το οποίο ιδιοσυγκρασιακά με έβρισκε απολύτως σύμφωνο. Μάλιστα στα πρώτα μας μαθήματα, ήμουνα εγώ πρώτος που άρχισα να μιλώ, χωρίς να ξέρω τότε τις απόψεις του, για τις ύποπτες 'συναλλαγές΄ του έρωτα και της φιλίας. Όλα είναι εξουσία και υποταγή του είχα πει...και τότε αυτός ενθουσιασμένος κατέβασε από το ράφι το βιβλίο του 'Εξουσία και σεξουαλικότητα' στο οποίο ανέπτυσσε ακριβώς αυτή τη θέση διανθίζοντας την με παραδείγματα από την σύγχρονη και κλασσική λογοτεχνία.

Οι ομοιότητες δεν ήταν βέβαια μόνο ακαδημαικές. Ήμασταν ψυχές από την ίδια στόφα. Ιδρώναμε κι οι δύο υπερβολικά στα χέρια -πολλές φορές σκουπίζαμε ταυτόχρονα τα χέρια μας στο παντελόνι την ώρα του μαθήματος- και είχαμε και οι δύο μια εμμονή με τα τζην πουκάμισα και τα αθλητικά παπούτσια.

Αλλά και στο χιούμορ...θυμάμαι συζητούσαμε για εκείνο το σύγγραμα του Barthes όπου εξηγεί πως όταν δώσεις ένας δώρο σε κάποιον που δεν μπορεί να το ξεπληρώσει με κάτι ανάλογο σε αξία ουσιαστικά του τονίζεις την δύναμη σου, του επιβάλλεσαι. Μελετήσαμε μάλιστα το θεατρικό του  Μάρλοου Διδώ, η βασίλισσα της Καρχηδόνας όπου ο Δίας παίζει στα γόνατά του τον Γανυμήδη -γνωστό τεκνό του Ολύμπου-  και του χαρίζει τα πολύτιμα κοσμήματα της Ήρας.

Την επόμενη μέρα της συζήτησης με περίμενε στην ταχυδρομική μου θυρίδα ένα βιβλίο του Άλαν με την εξής αφιέρωση. 'Ένα ταπεινό δώρο, ο καθηγητής σου...'
Στο μάθημα με υποδέχτηκε φυσικά με το γνωστό ηλίθιο χαμόγελό του.

Όταν έφυγα από τη σχολή κρατήσαμε μία επαφή. Μου έστειλε μάλιστα και φωτογραφίες του από το ταξίδι του στα highlands. Χαριτωμένα πράγματα. Του έστειλα κι εγώ κάποια δοκίμια του Πετρόπουλου μεταφρασμένα στα αγγλικά. Αφιερώσεις γραμμένες στις άκρες των πρώτων σελίδων, ηλεκτρονική αλληλογραφία με σύντομες παραινέσεις και ευχές...

Πράγματι, ποτέ δεν μιλήσαμε για κάτι προσωπικό. Όμως η φιλία μας ήταν εκεί...και η αγάπη μας αν και ποτέ δεν εκφράστηκε με λόγια ήταν ακριβώς όπως την θέλαμε κι οι δυο μας. Ύποπτη, μα πέρα για πέρα αληθινή.

Barely Legal

Στην αρχή έρχεται η άρνηση. Απλά δεν θέλεις να το αποδεχθείς. Εγώ προσωπικά ήθελα να πάρω τηλέφωνο σε ένα δελτίο ειδήσεων...'έχω είδηση...εγώ κι αυτή δεν είμαστε μαζί'. Ήταν συνταραχτικό, κάτι σαν το τέλος του ΠΑΣΟΚ.

Έπειτα έρχεται η θλίψη. Μια θλιβερή, θλιβερότατη θλίψη. Αχτένιστος, ατημέλητος, πας στη δουλειά όπως έχεις σηκωθεί από το κρεβάτι, όπως αυτός ο ανεκδιήγητος από την διαφήμιση με τα δημητριακά ...'Τι έφαγες παιδί μου σήμερα;'...τίποτα μάνα.

'έναν σκέτο καφέ και τα τσιγάρα μου' θα ήταν η πιο ειλικρινής απάντηση

Και μετά η οργή. Δεν είναι απλά ότι πονάει. Είναι κι άδικο. Εσύ και αυτή. Να μην είστε μαζί; Σε ποιο μυθιστόρημα, σε ποια ταινία οι φτιαγμένοι ο ένας για τον άλλο...να μην είναι μαζί..ποιος ανώμαλος Θεός, ποιος gay Θεός έχει βαλθεί να καταστρέψει την αληθινή αγάπη...

Και κάποια μέρα ξυπνάς το πρωί. Κι έξω είναι χαρά Θεού. Για κάποιο λόγο, που δεν εξηγείται, όλα τελείωσαν. Η μπόρα έχει περάσει. Δεν θυμάσαι τι και πως και γιατί.

Βασικά με δυσκολία θυμάσαι και  πως μύριζε -περίεργο, αυτή που μύριζε σαν εσένα μέσα σε άλλο σώμα όπως έλεγες, πως είναι δυνατόν να ξέχασες;..

Ένα παλιό σημείωμά της, μια καρδούλα από το μπρελόκ. Ξενοστισμένα φετίχ. Στον κάδο όλα...

Έξω είναι χαρά θεού, ένας κοκκινολαίμης τσιμπολογάει στο φως του ήλιου...και μια barely legal περιμένει τηλέφωνο σου για να δοκιμάσετε να σπάσετε το προηγούμενο της ρεκόρ σε οργασμούς.

Θεός ή έξοδος κινδύνου

Ο άνθρωπος ζει την τραγωδία της απόλυτης σύνθεσης. Του απόλυτου έλεγχου πάνω στην πραγματικότητα. Κι όμως κάθε πράξη μας είναι μια επιβεβαίωση αυτής της αποτυχίας μας.

Ας πούμε ο Κάφκα αποζητούσε απελπισμένα ένα τέλος, μια οργανική εξήγηση της σύγχρονης ζωής, όπως αυτή που του κληροδότησε η εβραϊκή παράδοση με τον Θεό δημιουργό...στο τέλος όμως επιβεβαίωσε με τον πιο επίπονο τρόπο μέσα στα έργα του το αντίθετο.

Ημιτελή μυθιστορήματα, ήρωες χωρίς σκοπό...

Μεταπολεμικά, με την εξάντληση του πολέμου και την απογοήτευση των ανθρώπων για όλους τους μεγάλους σκοπούς και τις ολοκληρωτικές ιδέες το κέντρο του νοήματος μετατέθηκε σε πιο απλά και καθημερινά πράγματα.

Οι άνθρωποι λάτρεψαν τις κυριακάτικες βόλτες στην εξοχή, τις οικιακές συσκευές, την ανάγνωση αναψυχής και το γάμο. Το σήμα υποχώρησης θα το έδινε η Σύλβια Πλαθ αφήνοντας το γκάζι της κουζίνας ανοιχτό...και τα μίξερ ξεχαρβαλωμένα στο πάτωμα.

Δεν υπάρχει λόγος να προχωρήσουμε κι άλλο αυτή την ιστορική αναδρομή. Τα νοήματα της ζωής έρχονται και φεύγουν σαν περαστικές λόξες, όπως η μόδα. Κανένα όμως δεν μπόρεσε να αποφύγει την αποτυχία του.

Έτσι σκέφτομαι το τελευταίο καιρό και οι κακές μου σκέψεις με οδηγούνε - παράδοξα- στο Θεό. Όποιον Θεό, όπως τον αισθάνεται ο καθένας. Ας πούμε μια πόρτα με  λευκό φως στο σπίτι, μια έξοδο κινδύνου. Έναν τέτοιο Θεό.

Έναν τόπο που συναντιούνται οι φίλοι χωρίς τις συνηθισμένες μικροπρέπειές, χωρίς επιφυλάξεις...κι ίσως κι οι εραστές βρίσκουν εκείνη  την μυστική λίμνη που αστράφτει πίσω από το πρώτο τους φιλί.

Κι όλοι οι άλλοι, οι υπόλοιποι, που δεν βρήκαμε μια παρηγοριά, ένα αποκούμπι...έχουμε μείνει αιώνια παιδιά.

Στη χώρα των Λιλιπούτειων

Υπάρχουν στιγμές που νιώθω σαν τον Γκιούλιβερ στη χώρα των Λιλιπούτειων.

 Ξαπλωμένος πάνω στις στρωσιές του κρεβατιού, με τον γάτο στρογγυλοκαθισμένο πλάι από το μαξιλάρι.

 Η προοπτική του είναι αφύσικη, το κεφάλι του, οι μικρές πατουσίτσες φαίνονται πελώρια σαν ρωμαϊκό μνημείο της αυτοκρατορίας. Και το σώμα μου μια έκταση. Ένα χωράφι με θαυμαστούς ξεχωριστούς οπωρώνες, με ακαλλιέργητα τμήματα και πληγές κατάμαυρες από τη βροχή.

 Ίσως κάπως έτσι να είναι ο θάνατος. Ίσως κάπως έτσι να είναι και ο έρωτας. Μια λεπτομερής κατάκτηση κάθε πιθαμής, κάθε μυρωδιάς και φαινομένου του σώματος.

Ο εφιάλτης

Σηκώθηκα ξημερώματα από έναν απαίσιο εφιάλτη. Είδα πως η μητέρα μου είχε προσπαθήσει να σκοτώσει τον πατέρα μου με αρσενικό. Η ενάργεια των εικόνων -ανοιχτές πόρτες σε ένα άδειο σπίτι, ήχοι από τον άνεμο να χτυπάει στα παραθυρόφυλλα-  αλλά και μια οδυνηρή ένταση με ξύπνησαν πανικόβλητο.

Στην αρχή δεν μπορούσα να εξηγήσω καθόλου το όνειρο αυτό. Για αυτό και τρομοκρατήθηκα ακόμα περισσότερο. Έπειτα θυμήθηκα πως λίγο πριν κοιμηθώ είχα δει σκηνές από μια ταινία όπου ο σύζυγος προσπαθούσε να σκοτώσει τη γυναίκα του με κάποιο θειούχο διάλειμμα (αν δεν κάνω λάθος). Θυμάμαι ακόμα το βλέμμα του...τον κρύο πυρετό στα μάγουλα.

Όπως και να έχει αυτό που πιστεύω είναι πως η ψυχή μου έχει χαθεί. Ότι κι αν σημαίνει αυτό. Χρόνια προσπάθησα με τόσες και τόσες πρακτικές να διασώσω κάτι. Με ειδικούς ψυχολόγους, με επίμονη άσκηση, με διάβασμα, με τη φιλία ή τον έρωτα προσπάθησα να την φυλάξω, να την κρατήσω ζωντανή στις επιθυμίες και τη λογική του κόσμου.

Όμως διαπιστώνω με λύπη μου πως όλα αυτά ήταν μάταιος κόπος. Δεν ξέρω τι είναι ο άνθρωπος γενικά...δεν έχω τη δύναμη, ούτε το μυαλό να σταχυολογήσω τα πεπραγμένα του, ούτε να βγάλω συμπέρασμα για το νόημα της ζωής ή ας πούμε την αξία της τέχνης. Ότι κι αν ζω κι ότι κι αν ακούω ή διαβάζω με ενδιαφέρουν για ένα και μοναδικό λόγο, για μια τελευταία ελπίδα που μου έχει απομείνει και μου δίνει κουράγιο.

Τη σωτηρία -έστω και τώρα τη τελευταία στιγμή- αυτής της φοβισμένης παιδικής ψυχής.